Bydgoszcz przekłada front na szkolenia NATO

JATEC, czyli Wspólne Centrum Analiz, Szkolenia i Edukacji NATO–Ukraina, powstało z bardzo praktycznej potrzeby. Ukraina ma dziś najświeższe doświadczenie bojowe w Europie, a NATO chce je zamienić w procedury, kursy i standardy, zanim rozproszy się w opowieściach oficerów wracających z frontu. Centrum działa w Bydgoszczy, pod dowództwem duńskiego oficera. Rozwój JATEC wpisano zarówno do polsko-ukraińskiej umowy o bezpieczeństwie, jak i do zobowiązań szczytów NATO. Jego realna siła ma jednak granice: może wskazywać, co trzeba zmienić, ale nie zmusi 32 armii narodowych, by te zmiany wdrożyły.

Jak lekcja z pola walki staje się kursem

Dobrym przykładem jest pilotażowy kurs świadomości walki dronowej, który szwedzkie siły zbrojne przeprowadziły przez Swedint, swój ośrodek szkolenia międzynarodowego. Instruktorami byli Ukraińcy, a materiał oparto na najnowszych doświadczeniach bojowych. Zamówiono wersję mobilną kursu, a sam format ma trafić do JATEC. W miniaturze widać tu cały mechanizm: wiedza z frontu staje się programem szkolenia, prowadzą go ukraińscy instruktorzy, a następnie kurs wchodzi do natowskiego obiegu edukacyjnego.

Wątek dronowy jest szerszy. Sekretarz generalny Mark Rutte powiedział podczas natowskiego szczytu Drone Edge, że Sojusz chce zwiększyć skalę szkolenia operatorów dronów do 2027 r.. Eksperci powiązani z JATEC pomagali też przygotowywać scenariusze red-team, czyli testy prowadzone z perspektywy przeciwnika, dla systemów zwalczania dronów, wykorzystując dane z ukraińskiego pola walki.

Dlaczego uczenie się jest najłatwiejszą częścią

Rozpoznanie użytecznej lekcji wojskowej i doprowadzenie do tego, by armie sojusznicze według niej działały, to dwa różne zadania. W NATO droga od zidentyfikowanej potrzeby do sprzętu, wyszkolonych żołnierzy i zmienionej praktyki prowadzi przez cele planistyczne, porozumienia standaryzacyjne oraz decyzje państw członkowskich (NATO). JATEC zasila pierwszy etap tego procesu. Wszystko później zależy od ministerstw obrony, parlamentów i budżetów narodowych.

Niemcy dobrze pokazują tę lukę. Bundeswehra włączyła ukraińskich instruktorów do ćwiczeń i buduje na Litwie cyfrowo połączoną brygadę, która ma otrzymać systemy antydronowe w latach 2027–2028. Ta sama brygada zmaga się jednak z brakami kadrowymi, a spory kosztowe doprowadziły nawet do cięć w podstawowym wyposażeniu, takim jak mobilne zbiorniki paliwa. Lekcje z Ukrainy niewiele zmienią, jeśli państwo nie jest w stanie obsadzić i wyposażyć jednostek, które mają je stosować.

Szwedzki minister obrony Pål Jonsson przeznaczył miliardy koron na systemy bezzałogowe i zwalczanie dronów, ale jednocześnie zastrzegł, że nie każda ukraińska lekcja nadaje się do prostego przeniesienia. Teren, gęstość wojsk i wymuszona wojną improwizacja w Ukrainie nie są tym samym, co natowska postawa odstraszania w czasie pokoju.

Kto co zyskuje

Polska zyskuje stałą rolę gospodarza miejsca, w którym ukraińskie doświadczenie bojowe jest przetwarzane na potrzeby całego Sojuszu. Daje to Warszawie pozycję przy ustalaniu agendy w NATO. Duńskie dowództwo JATEC prawdopodobnie zmniejsza ryzyko, że centrum będzie odbierane jako polski projekt narodowy, choć oficjalne komunikaty NATO nie ujmują tego w ten sposób. Ukraina otrzymuje z kolei instytucjonalny kanał wpływu: jej wiedza z frontu może kształtować sposób, w jaki uczą się armie sojusznicze. To inny rodzaj znaczenia niż dostawy broni, ale politycznie nie mniej istotny.

Tempo przyswajania tych lekcji będzie nierówne. Państwa nordyckie, bałtyckie i część Europy Środkowej traktują doświadczenia ukraińskie jako pilną sprawę operacyjną. Niektóre rządy mogą publicznie dystansować się od wsparcia dla Ukrainy, a jednocześnie po cichu wysyłać oficerów po wiedzę. Właśnie ta różnica między retoryką polityczną a wojskową praktyką będzie warta obserwacji. JATEC jest jednym z miejsc, gdzie może stać się widoczna.

Dostępny dziś publiczny ślad nie pokazuje jeszcze, by JATEC przepisywał natowskie standardy, zmieniał cele rozwoju zdolności albo przesądzał o zakupach sprzętu. Kursy, ćwiczenia i testy antydronowe już łączą doświadczenie Ukrainy z armiami Sojuszu. O wartości centrum zdecyduje jednak nie to, co zostanie omówione w Bydgoszczy, lecz to, co naprawdę przyjmą 32 armie. A ta decyzja zapada w stolicach państw członkowskich.