NATO przyspiesza reakcję nad Bałtykiem

Na szczycie w Ankarze NATO zmieniło charakter swojej misji Baltic Air Policing: z patrolowania przestrzeni powietrznej państw bałtyckich stała się ona misją obrony powietrznej (LRT, NATO). W praktyce oznacza to szersze uprawnienia dla SACEUR, czyli naczelnego dowódcy sił sojuszniczych NATO w Europie. W przypadku zagrożenia nad Estonią, Łotwą i Litwą decyzje mają zapadać szybciej, bez każdorazowego odwoływania się do zgody politycznej wszystkich stolic sojuszu.

To zmiana realna, ale niepełna. Dotąd misja polegała głównie na identyfikowaniu podejrzanych statków powietrznych i eskortowaniu ich poza obszar zagrożenia. Nowy model obejmuje także decyzje o zestrzeleniu. Z publicznie dostępnych informacji wynika jednak przede wszystkim jedno: NATO poprawiło łańcuch dowodzenia, ale nie ogłosiło równoległych, gwarantowanych dostaw sprzętu.

Co naprawdę się zmieniło

Stary model przypominał sąsiedzką straż, tyle że wykonywaną myśliwcami. Samoloty państw sojuszniczych, rotacyjnie stacjonujące m.in. w Ämari w Estonii i Szawlach na Litwie, startowały do podejrzanych maszyn, identyfikowały je, leciały obok i odprowadzały poza wrażliwy obszar (Kaitsevägi). Było to narzędzie ochrony suwerenności w czasie pokoju, nie pełna postawa bojowa.

Nowa formuła włącza państwa bałtyckie w mechanizm, z którego NATO korzystałoby przy realnym ataku z powietrza: z udziałem sensorów, naziemnych systemów rakietowych, środków przeciw dronom i krótszej ścieżki decyzyjnej. Najkonkretniej opisał to estoński minister obrony Hanno Pevkur. Według niego więcej decyzji może teraz przechodzić przez natowski łańcuch dowodzenia obroną powietrzną, w tym przez połączone centrum operacji powietrznych w Uedem w Niemczech, które przekłada władzę SACEUR na konkretne rozkazy przechwycenia celu (ERR). Prezydent Litwy Gitanas Nausėda uznał tę zmianę za konieczną, bo skraca reakcję na zagrożenia z powietrza (LRT).

Trzeźwiącą uwagę dodał były dowódca estońskich sił powietrznych Jaak Tarien. Liczba samolotów w Ämari nie wzrośnie automatycznie. Modernizacja wyjaśnia, kto może podjąć decyzję, ale nie przesądza, jakie środki będą fizycznie dostępne, gdy decyzję trzeba będzie wykonać (ERR).

Mało rakiet, wiele potrzeb

Samo NATO przyznaje, że między nowymi uprawnieniami a zasobami pozostaje luka. Zastępczyni sekretarza generalnego Sojuszu Radmila Shekerinska mówiła podczas forum przemysłu obronnego przy szczycie, że NATO potrzebuje większej liczby pocisków przechwytujących, sensorów i zdolności dowodzenia. Natowska agencja zakupowa NSPA ogłosiła w Ankarze pozyskanie 700 pocisków PAC-2 i 200 pocisków PAC-3 (NATO, NATO). Sam fakt takiego zamówienia pokazuje, że nowej misji nie towarzyszy jeszcze nadwyżka uzbrojenia.

Najlepiej widać to na przykładzie Patriotów. Polska przekazała Ukrainie pociski do tego systemu, po uzgodnieniach z SACEUR i z zapewnieniem, że odbywa się to w granicach bezpieczeństwa własnej obrony (Defence24, Interia). Niemcy również wysłały Ukrainie zdolności Patriot, a ich odtworzenie zajmuje czas (Deutschlandfunk). Każdy pocisk przekazany Kijowowi to pocisk, którego nie ma na wyrzutni w państwach bałtyckich.

Łotewska debata dobrze pokazuje praktyczny wymiar problemu. Tamtejsi urzędnicy mniej mówili o rozszerzonych uprawnieniach SACEUR, a więcej o tym, czy systemy ostrzegania, amunicja i personel rzeczywiście zdążą dotrzeć w rejony przygraniczne (Latvian MOD). System znajdujący się gdzieś w Europie nie jest tym samym co system rozstawiony, obsadzony i wpięty w bałtyckie węzły dowodzenia, zanim pierwszy dron przekroczy granicę.

Wygoda elastyczności

Większa swoboda SACEUR rozwiązuje nie tylko problem wojskowy, lecz także polityczny. Jeżeli decyzje o tym, kto i gdzie wysyła konkretne systemy, pozostają w kanałach wojskowych, NATO unika publicznego sporu o narodowe kwoty i zobowiązania. Kanclerz Niemiec Friedrich Merz zadeklarował, że bezpieczeństwo państw bałtyckich jest bezpieczeństwem Niemiec (Bundesregierung). Za tą deklaracją nie poszło jednak publiczne zobowiązanie do stałego udziału niemieckich systemów w bałtyckiej obronie powietrznej, a ograniczona dostępność sprzętu czyni takie obietnice kosztownymi (DW).

Za elastycznością przemawia wojskowa logika: zagrożenia mogą pojawić się jednocześnie na kilku flankach, a deficytowych systemów nie da się rozstawić wszędzie naraz. Ale, jak zauważyła analiza Friends of Europe po szczycie w Ankarze, SACEUR może dowodzić tylko tym, co rządy faktycznie udostępnią, w wybranym przez nie czasie i na ustalonych przez nie warunkach (Friends of Europe). Koszt tej niejasności ponoszą obywatele państw bałtyckich, którzy nie mają wglądu w tajne decyzje o rozmieszczeniu najbardziej deficytowych środków.

Państwa bałtyckie uzyskały w Ankarze czytelniejszy łańcuch dowodzenia. Nie uzyskały natomiast publicznej odpowiedzi na podstawowe pytanie odstraszania: co konkretnie będzie na miejscu, zanim pojawi się pierwszy wrogi samolot albo dron? NATO, SACEUR i państwa wystawiające siły powinny tę odpowiedź doprecyzować. Bez niej nowa misja daje szybsze rozkazy siłom, których obecności żaden rząd nie zagwarantował publicznie.