Luka atrybucji hamuje obronę Bałtyku

Dron wlatuje w łotewską przestrzeń powietrzną od strony rosyjskiej granicy. Myśliwce NATO startują z litewskiej bazy patrolowania przestrzeni powietrznej w Szawlach i zestrzeliwują obiekt. Zagrożenie znika po kilku minutach. Problem polityczny zostaje: czy był to przypadek, efekt rosyjskiej walki elektronicznej, która zakłóciła GPS, czy celowy test reakcji NATO?

Taki scenariusz opisała 8 czerwca litewska LRT. Dobrze pokazuje on napięcie na wschodniej flance. Polski wywiad ostrzega, że Rosja może przygotowywać prowokacje przeciw Polsce lub państwom bałtyckim (The Guardian). Litewski minister obrony przyznał, że identyfikowanie dronów w locie pozostaje trudne. Łotwa rozmieszcza systemy antydronowe wzdłuż całej granicy z Rosją i Białorusią (Sargs.lv). Reakcja wojskowa istnieje. Słabszym punktem jest system decyzji, który ma nadać incydentowi polityczną kwalifikację.

Między zestrzeleniem a klasyfikacją

Traktat założycielski NATO wyznacza dwie granice. Artykuł 4 pozwala każdemu sojusznikowi zażądać konsultacji, gdy uzna, że jego bezpieczeństwo jest zagrożone. Artykuł 5, czyli klauzula obrony zbiorowej, uruchamia się po „zbrojnej napaści”, ale dopiero wtedy, gdy sojusznicy zgodzą się, że do niej doszło. Każde państwo samo decyduje później, jakie działania uzna za konieczne, także z użyciem siły.

Operacje w szarej strefie mieszczą się właśnie między tymi dwoma artykułami. NATO zostawiło sobie możliwość uznania ataków hybrydowych za przypadki wymagające obrony zbiorowej: szczyt w Warszawie w 2016 r. powiedział to wprost, a sojusznicy później potwierdzali, że suma wrogich działań może przekroczyć próg reakcji. Sojusz celowo nie zapisał jednak sztywnych czerwonych linii (Atlantic Council). Przecięte kable, podpalenia, zakłócenia lotów dronów pozostają więc sprawami krajowych organów ścigania, dopóki sojusznicy nie uzgodnią, kto za nimi stoi.

Wąskim gardłem staje się atrybucja, czyli wiarygodne wskazanie sprawcy i zamiaru. Część incydentów z dronami w regionie bałtyckim łączono z rosyjską walką elektroniczną zakłócającą systemy nawigacji. W takim przypadku najtrudniejsze nie jest samo przechwycenie obiektu, lecz udowodnienie intencji. Dane radarowe i sygnałowe zbierają służby krajowe. Aby zamienić je w materiał akceptowany przez wszystkich sojuszników, trzeba podzielić się dowodami, zbudować argumentację polityczną i uzyskać konsensus w Radzie Północnoatlantyckiej, najwyższym organie politycznym NATO, w którym zasiadają wszystkie 32 państwa. Każdy etap zabiera czas, a właśnie ten czas ma konsumować starannie niejednoznaczny incydent.

Wysunięte wojska odstraszają wojnę, nie niejednoznaczność

Niemiecka odpowiedź polega na podniesieniu kosztu każdego rosyjskiego testu. W nowej brygadzie Bundeswehry na Litwie ma służyć około 5 000 żołnierzy, z czego około 1 800 już rozmieszczono, a pełna gotowość ma zostać osiągnięta później. Francja uczestniczy w rotacjach Baltic Air Policing i utrzymuje siły w Estonii (Ifri).

Takie rozmieszczenie sprawia, że każdy incydent od razu ma wymiar międzynarodowy. Niemieccy żołnierze na Litwie nie przesądzają jednak samodzielnie, że zastosowanie ma artykuł 5. Najpierw Litwa musi zdecydować, jak potraktować zdarzenie w swoim porządku prawnym. Dopiero potem sojusznicy, przez Radę Północnoatlantycką, oceniają, czy fakty uzasadniają wspólną odpowiedź (Oxford analysis). Prowokacja zaprojektowana tak, by nie przekroczyć jednoznacznego progu zbrojnej napaści, zmusza cały ten łańcuch do pracy, zanim NATO może działać razem.

Ryzyko tempa wewnątrz sojuszu

Słowacja pokazuje, jak sojusz może zacząć się rozchodzić bez formalnego złamania solidarności. Premier Robert Fico zapowiedział, że słowacka delegacja nie będzie miała na najbliższym szczycie NATO mandatu do deklarowania dalszej pomocy wojskowej lub finansowej dla Ukrainy. Po silnym rosyjskim ataku w pobliżu słowackiej granicy rząd początkowo milczał i zareagował dopiero pod presją opozycji. Szef czeskiego wywiadu Michal Koudelka ostrzegł, że bardziej prawdopodobny od masowego uderzenia jest ograniczony atak na państwo NATO, obliczony na sprawdzenie reakcji.

Ryzyko nie polega na tym, że Słowacja zawetuje artykuł 5. Problemem są godziny między prowokacją a jasnością sytuacji, gdy rządy spierają się, czy zdarzenie było sabotażem, przypadkiem czy zbrojną napaścią. Rosja projektuje takie działania właśnie pod to okno: fakty pojawiają się szybciej, niż rządy potrafią je udowodnić i wspólnie nazwać.

Wysunięte siły NATO odstraszają wojnę konwencjonalną. Czy odstraszają także niejednoznaczne prowokacje, dziś uznawane za bardziej prawdopodobne, zależy od zdolności trudniejszej do zbudowania niż brygada: szybkiego ustalenia sprawcy, klasyfikacji incydentu i politycznej zgody, zanim minie moment reakcji.