NATO wzmacnia obronę Bałtyku

Szczyt NATO w Ankarze przyniósł jedną konkretną zmianę operacyjną i kilka zobowiązań politycznych, które dopiero muszą przejść przez krajowe budżety. Po 22 latach Sojusz podniósł misję Baltic Air Policing do rangi misji obrony powietrznej. W praktyce oznacza to szersze uprawnienia dla dowódców i pilotów reagujących na zagrożenia w powietrzu (ERR, LRT). Państwa NATO zapowiedziały też 70 mld EUR pomocy wojskowej dla Ukrainy w 2026 r. oraz cel wydatków obronnych na poziomie 5% PKB do 2035 r. Żadna z tych deklaracji nie wykona się sama.

Szybsze decyzje, nie więcej samolotów

Estonia, Łotwa i Litwa nie mają własnych myśliwców. Od 2004 r. przestrzeń powietrzną tych państw patrolują rotacyjnie samoloty innych członków NATO. Dotychczas była to misja czasu pokoju: identyfikacja rosyjskich maszyn lecących bez transponderów, poderwanie dyżurnych par, przechwycenie i raport. Taki model powstał przed epoką masowych dronów, testowania granic przestrzeni powietrznej i incydentów, które w ciągu kilku minut mogą wymusić decyzję polityczno-wojskową.

Zmiana przyjęta w Ankarze dotyczy przede wszystkim drogi decyzyjnej. Naczelny dowódca sił NATO w Europie, czyli SACEUR, dostaje szersze uprawnienia delegowane. Piloci mają mieć jaśniejsze zasady użycia siły. Decyzje będą przechodziły przez Połączone Centrum Operacji Powietrznych NATO w Uedem w Niemczech, zamiast krążyć w wolniejszym trybie konsultacji między stolicami państw członkowskich (RMF24). Estońska baza Ämari zostanie podniesiona do statusu operacyjnego NATO, podobnie jak litewskie Šiauliai. Obie mają być włączone w stałą strukturę dowodzenia i logistyki Sojuszu, a nie traktowane wyłącznie jako miejsca rotacyjnego stacjonowania.

Szybsza ścieżka wydawania rozkazów nie jest jednak tym samym co pełny system obrony powietrznej. Były dowódca estońskich sił powietrznych Jaak Tarien zwracał uwagę, że dokładny łańcuch dowodzenia i reguły użycia siły mogą pozostać niejawne, a ograniczenia narodowe, czyli warunki stawiane przez państwa wysyłające własne siły, nadal będą obowiązywać (ERR). Same myśliwce nie obronią przestrzeni powietrznej. Do tego potrzebne są warstwowe radary, naziemne zestawy rakietowe, zapasy amunicji, odporne bazy i wyszkolone załogi. Szczyt w Ankarze takich zasobów nie ogłosił.

Obietnica wydatkowa, którą rządy muszą teraz sfinansować

Państwa NATO uzgodniły, że do 2035 r. mają wydawać na obronność 5% PKB. Z tej kwoty 3,5% ma przypadać na zdolności wojskowe, a 1,5% na infrastrukturę związaną z obroną: drogi, kolej, porty, magazyny i zdolność szybkiego przerzutu wojsk przez granice (NATO, Bankier/PAP). Część sojuszników wciąż nie spełnia starszego progu 2% PKB (AP). Komunikat ze szczytu nie przesuwa pieniędzy w budżetach narodowych. O tym zdecydują parlamenty, wybory i gotowość polityczna w 32 stolicach.

Podobnie niejednoznaczny pozostaje pakiet ukraiński. Sojusznicy zobowiązali się do przekazania około 70 mld EUR w 2026 r. i co najmniej równoważnego poziomu wsparcia w 2027 r., choć niemieckie źródła różniły się co do tego, czy chodzi o 70 mld EUR rocznie, czy 140 mld EUR w ciągu dwóch lat (German Foreign Office, Forbes). Berlin wnosi do regionalnych planów sił NATO fregaty i Eurofightery, czyli realne aktywa pod sojuszniczym dowództwem (tagesschau). Ale broń, amunicja i szkolenia nadal płyną kanałami krajowymi. Na froncie liczyć się będą kontrakty, moce produkcyjne i terminy dostaw, nie liczby wpisane do komunikatu.

Rumuńskie ambicje na Morzu Czarnym zatrzymały się w pół drogi

Rumunia, Bułgaria i Turcja rozszerzyły mandat trójstronnej misji przeciwminowej na ochronę kabli podmorskich, rurociągów i infrastruktury energetycznej (Agerpres, DW). Obejmuje to także akwen wokół rumuńskiego złoża gazowego Neptun Deep, największego odkrycia gazu ziemnego na Morzu Czarnym od dekad i potencjalnie ważnego elementu unijnego odchodzenia od surowców z Rosji. To realna zmiana operacyjna.

Bukaresztowi nie udało się jednak doprowadzić do tego, by Morze Czarne zostało w deklaracji szczytu potraktowane jako osobny priorytet strategiczny. Ostateczny język dokumentu skoncentrował się na artykule 5, czyli gwarancji kolektywnej obrony NATO, zgodnie z którą atak na jednego sojusznika jest traktowany jako atak na wszystkich, oraz na ogólnym wsparciu wschodniej flanki. Na tle bałtyckiej obrony powietrznej region czarnomorski pozostał słabiej wyeksponowany (Digi24).

Ankara poprawiła wybrane elementy systemu operacyjnego NATO. Nie dowiodła jeszcze, że sojusznicy dostarczyli sprzęt, amunicję i polityczne zgody potrzebne do działania tego systemu pod presją. Sekretarz generalny NATO Mark Rutte określił model sił Sojuszu jako „narzędzie planowania” (NATO). Dla wschodniej flanki kluczowe będzie to, czy narzędzie planowania zamieni się w harmonogram dostaw.