Neutralna Irlandia przejmuje obronę UE

Od 1 lipca Irlandia kieruje rotacyjną prezydencją w Radzie UE. Przez sześć miesięcy Dublin będzie prowadził posiedzenia ministerialne, układał porządek prac i pisał projekty kompromisów dla 27 państw członkowskich (Council).

Na ten semestr przypadają trzy spory, których nie da się rozwiązać technicznie: wydatki obronne, wsparcie dla Ukrainy oraz nowe wieloletnie ramy finansowe, czyli siedmioletni budżet UE na lata 2028–2034 (European Movement Ireland). Irlandia będzie decydowała o kolejności rozmów i języku dokumentów, ale nie o politycznym wyniku negocjacji.

Granice tej roli są wpisane w traktaty. Polityka zagraniczna pozostaje domeną wysokiego przedstawiciela UE, czyli szefa unijnej dyplomacji, a nie państwa sprawującego prezydencję (Foreign Affairs Council). Komisja Europejska zachowuje wyłączne prawo inicjatywy ustawodawczej (Commission), a strategiczny kierunek wyznacza Rada Europejska, w której zasiadają przywódcy państw i rządów (European Council). Najbliższe półrocze będzie więc testem nie tyle irlandzkiej siły, ile sprawności w zarządzaniu cudzym konfliktem.

Co naprawdę robi prezydencja

Prezydencja prowadzi prace Rady w dziewięciu z dziesięciu obszarów, w których spotykają się ministrowie państw UE. Wyjątkiem są sprawy zagraniczne. W praktyce Dublin kontroluje zaplecze negocjacji: gdy do Rady trafia propozycja dotycząca finansowania obronności, irlandzki zespół przygotowuje tekst kompromisowy, ustawia kolejność dyskusji i decyduje, kiedy spór techniczny trzeba wynieść na poziom ministrów.

To więcej niż urzędowa choreografia. Dobra prezydencja potrafi przyspieszyć negocjacje o miesiące; słaba pozwala im ugrzęznąć w poprawkach, zastrzeżeniach i formułach bez treści. Dublin przedstawił swoją kadencję jako poważne zadanie państwowe. RTÉ przypomniało jednak rzecz podstawową: od Irlandii oczekuje się prowadzenia wspólnej agendy UE, a nie przenoszenia własnych intuicji o bezpieczeństwie na całą europejską obronę.

Jak stolice czytają Dublin

Irlandzka neutralność wojskowa nie wyklucza prawnie sprawowania prezydencji. Tworzy natomiast problem wiarygodności politycznej. Odpowiedź zależy od tego, z której stolicy patrzy się na Dublin.

Najostrzej ujęła to prasa rumuńska. Według HotNews jedno z najsłabszych militarnie państw UE przejmuje stery w półroczu zdominowanym przez obronność i Ukrainę. Adevărul odnotował przy tym, że prezydencja organizuje prace Rady, a nie sama tworzy politykę. W Europie Wschodniej, co widać także w polskich publikacjach, obawa dotyczy nie formalnych kompetencji, lecz tonu kompromisów: czy neutralny przewodniczący nie będzie łagodził zapisów wtedy, gdy część państw oczekuje szybkości i twardego języka.

Polska patrzy bardziej przez listę konkretnych decyzji niż przez symbolikę neutralności. Chodzi o proponowany unijny instrument finansowania obronności, kolejne sankcje wobec Rosji oraz spór budżetowy między płatnikami netto, czyli państwami wpłacającymi do budżetu UE więcej, niż z niego otrzymują, a krajami domagającymi się większych środków na bezpieczeństwo (Euronews PL). Warszawa będzie rozliczać Dublin z efektów, nie z deklaracji.

Niemcy widzą w tym półroczu przede wszystkim negocjacje budżetowe. Berlin ma zabiegać o głębokie cięcia w kolejnym budżecie wieloletnim, jednocześnie nie przenosząc tej samej dyscypliny na własne wydatki zbrojeniowe (Berliner Zeitung, Bundestag). Irlandia będzie musiała szukać języka, który pogodzi niemiecką ostrożność fiskalną z żądaniami dotyczącymi funduszy spójności, dopłat rolnych i inwestycji obronnych.

Budżet jest najtrudniejszy, bo wieloletnie ramy finansowe wymagają jednomyślności. Każde państwo członkowskie może zablokować porozumienie. To nadaje irlandzkiej kontroli nad kalendarzem i brzmieniem zapisów realne znaczenie, choć Dublin nie może wymusić finału. Przy sankcjach, przyjmowanych większością kwalifikowaną, czyli systemem, w którym większe państwa mają większą wagę, a pojedynczy kraj nie dysponuje wetem, wpływ prezydencji jest mniejszy: o wyniku decydują głosy, nie zręczność redakcyjna.

Francja dokłada inny problem. Ouest-France nazwał Irlandię „rajem podatkowym dla gigantów technologicznych”, który teraz ma pomagać w ich regulowaniu. Dublin gości europejskie centrale największych amerykańskich firm technologicznych, a równocześnie będzie prowadził rozmowy Rady o polityce cyfrowej i handlowej. Przy napięciach między UE a USA, obejmujących cła i inwestycje technologiczne, Irlandia przewodniczy więc dyskusjom, w których ma oczywisty interes gospodarczy.

Test do grudnia

Irlandzka prezydencja zostanie oceniona po tym, czy potrafi zamienić rozbieżne stanowiska narodowe w tekst akceptowalny dla ministrów. Czy Dublin przygotuje ramy budżetowe do pogodzenia niemieckiej dyscypliny fiskalnej, wschodnioeuropejskich oczekiwań bezpieczeństwa i południowych żądań dotyczących spójności? Czy utrzyma tempo prac nad finansowaniem obronności i sankcjami, nie grzęznąc przy tym we własnej neutralności i gospodarczych powiązaniach?

Prezydencja daje władzę pośrednika, nie dowódcy. O tym, czy to wystarczy, zdecyduje treść dokumentów, które Irlandia położy na stole, gdy ministrowie zaczną szukać większości.