5G Nokii trafia na pole walki

Fiński raport twierdzi, że technologia 5G Nokii już steruje ukraińskimi dronami wojskowymi daleko za rosyjskimi liniami. Tego konkretnego twierdzenia nie potwierdziło publicznie żadne wiarygodne źródło: ani Nokia, ani NATO, ani Pentagon. Sam kierunek zmian jest jednak dobrze udokumentowany. Sieci telekomunikacyjne, projektowane jako cywilna infrastruktura łączności, coraz wyraźniej stają się częścią architektury wojskowej. Europa nie uzgodniła jeszcze, kto ma nimi dowodzić, kto może je wyłączyć, kto wydaje zgodę na ich eksport i kto odpowiada, gdy system cywilnego pochodzenia zaczyna działać w łańcuchu rażenia.

Od stacji bazowych do łańcucha rażenia

Nokia nie ukrywa już, że sprzedaje zachodnim armiom sieci pola walki klasy wojskowej (Yahoo Finance). Partnerstwo z Lockheed Martin ma dostarczyć siłom zbrojnym USA i ich sojusznikom ofertę 5G zgodną z otwartą architekturą techniczną Pentagonu (Data Center Dynamics). Amerykański Departament Obrony traktuje 5G jako element modernizacji dowodzenia, logistyki i rozproszonych operacji co najmniej od strategii z 2020 r..

NATO sprawdza tę koncepcję już nie w prezentacjach, lecz w terenie. Hiszpania wdraża pierwszą taktyczną sieć 5G Sojuszu w Lešť na Słowacji w ramach Pilot Project 5. Sieć ma połączyć drony, sensory, roboty i systemy zwalczania bezzałogowców w realnym środowisku operacyjnym (Data Center Dynamics). Niemcy, Francja i Holandia budują własne warianty tego samego przesunięcia: Deutsche Telekom łączy maszty sieci komórkowej z obroną przed dronami (finanzen.net), Francja rozwija broń przeciw tanim dronom uderzeniowym (Le Monde), a Holandia chce, by w ciągu pięciu lat ponad połowę zadań wojskowych wykonywały systemy bezzałogowe (Tweakers).

W Europie Zachodniej cywilna łączność po cichu staje się infrastrukturą obronną.

Tam, gdzie drony już przekraczają granice

Polska i Rumunia patrzą na tę samą zmianę nie przez pryzmat polityki przemysłowej, lecz bezpieczeństwa. Polski minister obrony publicznie powiązał ewentualne przekazanie Ukrainie MiG-ów-29 z dostępem do ukraińskiego know-how dronowego, zamieniając doświadczenie z pola walki w kapitał negocjacyjny (Wiadomości WP). Polska Grupa Zbrojeniowa podpisała z ukraińską TAF Industries umowę o współpracy przy produkcji dronów i systemów antydronowych (PAP Mediaroom).

Rumunia pokazuje, co dzieje się wtedy, gdy łącze dowodzenia zawodzi albo system wymyka się poza zakładany obszar działania. Według rumuńskiego Ministerstwa Obrony od początku pełnoskalowej inwazji odnotowano około 50 sytuacji związanych z dronami lub ich fragmentami na terytorium Rumunii (Agerpres). Po eksplozji ukraińskiego drona morskiego w porcie w Konstancy Bukareszt zażądał, by bezzałogowce wpływające na rumuńskie wody terytorialne miały zaprogramowaną funkcję samozniszczenia (Ziare.com). Mieszkańcy okręgu Tulcza otrzymywali alerty o możliwym spadaniu szczątków z powietrza (Libertatea).

Dla państw frontowych kontrola nad łączem komunikacyjnym drona nie jest technicznym szczegółem zamówienia publicznego. To kwestia bezpieczeństwa ludności.

Kto jest właścicielem ryzyka?

Tą zmianą nie zarządza dziś jedna instytucja. Unijne rozporządzenie o produktach podwójnego zastosowania, czyli regulacja 2021/821 obejmująca eksport towarów i technologii mogących służyć celom cywilnym oraz wojskowym, wyznacza ramy prawne. Licencje wydają jednak państwa członkowskie i to one egzekwują przepisy (EUR-Lex). NATO testuje sieci pola walki i ustala wymogi interoperacyjności, ale nie pisze prawa eksportowego. UE finansuje drony i technologie podwójnego zastosowania dla Ukrainy (Airforce Technology), lecz dowodzenie na polu walki pozostaje w rękach państw lub samej Ukrainy. Francuski IFRI ostrzega przy tym, że Europa wciąż nie potrafi samodzielnie budować i kontrolować wystarczającej części tych technologii (IFRI).

Najważniejsze pytanie dotyczy odpowiedzialności. Jeśli system łączności cywilnego pochodzenia staje się elementem wojskowego łańcucha rażenia, albo jeśli dron przekracza granicę NATO po utracie łącza dowodzenia, kto odpowiada za skutki? Producent telekomunikacyjny, operator wojskowy, państwo wydające licencję eksportową, a może państwo używające systemu na froncie? Ukraina testuje europejską infrastrukturę cywilną jako infrastrukturę wojskową szybciej, niż instytucje są w stanie zamienić doświadczenia z wojny w reguły. Technologia już się przesunęła. Regulacje zostały z tyłu.