Norwegia pod francuskim parasolem atomowym

Przez trzy czwarte wieku norweska polityka bezpieczeństwa opierała się na ostrożnej równowadze: członkostwo w NATO, strategiczna zależność od Stanów Zjednoczonych i zakaz rozmieszczania broni jądrowej na terytorium kraju. 27 maja premier Jonas Gahr Støre podpisał w Paryżu porozumienie z Narwiku, które włącza Norwegię do francuskiej koncepcji „dissuasion avancée”, czyli wysuniętego odstraszania nuklearnego. W praktyce Oslo skorygowało wszystkie trzy elementy tej dotychczasowej formuły (Le Figaro, ABCnyheter). Norwegia jest dziewiątym państwem w tym formacie i pierwszym sojusznikiem NATO spoza UE, który nie posiada własnej broni jądrowej.

Konsultacje, nie wspólne dowodzenie

Francuska „dissuasion avancée” nie oznacza przekazania głowic pod wspólne dowództwo. Arsenał pozostaje wyłącznie w rękach Francji: Paryż zachowuje kontrolę nad bronią, wyborem celów i decyzją o ewentualnym użyciu, która należy do prezydenta (Hudson Institute). Partnerzy dostają coś innego: mechanizmy konsultacyjne, dwustronne grupy do rozmów o doktrynie, status obserwatora podczas francuskich ćwiczeń nuklearnych oraz możliwość czasowego rozmieszczenia na ich terytorium samolotów Rafale zdolnych do przenoszenia broni jądrowej w razie kryzysu (IFRI).

Analityczka IFRI Héloïse Fayet ujęła to jako „koordynację, a nie parasol nuklearny” (Le Progrès). Różnica wobec natowskiego nuclear sharing jest zasadnicza. W modelu amerykańskim USA fizycznie przechowują bomby grawitacyjne B61 w pięciu państwach sojuszniczych i szkolą ich pilotów do ich przenoszenia. Francja oferuje rozmowy, ćwiczenia i strategiczną niejednoznaczność. To sygnał wobec Moskwy, ale bez gwarancji konkretnej odpowiedzi operacyjnej.

Amerykański odwrót wymusił kalkulację

Decyzja Oslo zapadła po wyraźnym ograniczeniu amerykańskiej obecności wojskowej na początku maja. Pentagon anulował rotację brygadowej grupy bojowej do Polski, wycofał około 5 000 żołnierzy z Niemiec i zamroził plany rozmieszczenia pocisków Tomahawk na niemieckim terytorium (El País). Støre przedstawiał porozumienie jako uzupełnienie NATO, ale zarazem przyznał, że „na długo przed Trumpem Europa musiała płacić więcej i inwestować mądrzej” (RBC Ukraine).

Znaczenie ma także geografia. Norwegia kontroluje wschodnie podejście do luki GIUK, czyli morskiego zwężenia między Grenlandią, Islandią i Wielką Brytanią, przez które rosyjskie okręty podwodne muszą przejść, aby dostać się na Atlantyk. „Istotna część rosyjskiego arsenału nuklearnego znajduje się na dalekiej północy, kilka kilometrów od norweskiej granicy” – mówił Støre dziennikarzom (Infobae). Dla Francji norweski akces dodaje wymiar arktyczny, którego brakowało w francusko-brytyjskim układzie z Lancaster House.

Gra na dwóch fortepianach

Wejście Norwegii potwierdza schemat, który jako pierwsza w tym formacie zarysowała Polska: jednoczesne zabezpieczanie relacji z Waszyngtonem i Paryżem. W polskim języku strategicznym to „granie na dwóch fortepianach”, czyli utrzymanie sojuszu z USA jako podstawowej gwarancji bezpieczeństwa przy równoległym budowaniu europejskiej rezerwy. Francuskie odstraszanie nie zastępuje więc zobowiązań amerykańskich. Ma być polisą na wypadek ich dalszej erozji.

W ciągu trzech miesięcy do formatu przystąpiło dziewięć państw. Skala francuskiego arsenału pokazuje jednak granice tej konstrukcji: Paryż dysponuje około 290 głowicami, podczas gdy Rosja według szacunków ma ich 5 580 (IFRI). Ta asymetria ogranicza realny zakres ochrony, jaką jakikolwiek francuski prezydent mógłby wiarygodnie rozciągnąć na sojuszników. Państwa przystępują więc przede wszystkim do sygnału politycznego: Europa buduje drugi ośrodek decyzji nuklearnej. Gwarancja operacyjna stojąca za tym sygnałem pozostaje słaba.

Najlepiej widać to na przykładzie Finlandii, państwa z najdłuższą w UE granicą lądową z Rosją. Helsinki pozostają poza francuskim formatem i pogłębiają więzi dwustronne z Waszyngtonem. Fińscy urzędnicy mówią, że są „zainteresowani”, ale „nie spieszą się”. To uprzejmy sposób wskazania, że gwarancja amerykańska nadal stoi wyżej niż francuska, nawet jeśli jej wiarygodność słabnie.

W samej Norwegii decyzja ostro podzieliła scenę polityczną. Socjalistyczna Lewica (SV), od której zależy mniejszościowy rząd Størego, nazwała ją „historycznym błędem”. Liderka konserwatystów Ine Eriksen Søreide poparła porozumienie jako uzupełnienie NATO (ABCnyheter). Støre podpisał umowę jako akt wykonawczy. Storting, czyli norweski parlament, nie głosował, a pytanie, czy porozumienie wymaga formalnej ratyfikacji zgodnie z konstytucją, pozostaje otwarte (CSIS).

Luka wiarygodności

Pełnego tekstu porozumienia z Narwiku nie opublikowano. Zakres „uprzedniego rozmieszczenia sprzętu” znajduje się w prawnej szarej strefie wobec norweskiej deklaracji z 1957 r., która zakazuje obecności broni jądrowej w czasie pokoju. Støre potwierdził ten zakaz tego samego dnia, w którym podpisał umowę. Nie ma też publicznego poparcia USA dla francuskiego formatu, a bez niego wartość odstraszania wobec Moskwy jest częściowo osłabiona (Hudson Institute). Sama Francja nie złożyła automatycznego zobowiązania. Czy Paryż zaakceptowałby ryzyko rosyjskiego odwetu nuklearnego na własnym terytorium w obronie Oslo, pozostaje dziś tak samo bez odpowiedzi jak przed ceremonią w Pałacu Elizejskim.