Tania ropa zbija inflację w strefie euro

Inflacja w strefie euro spadła w czerwcu do 2,8% z 3,2% w maju, mocniej, niż zakładali ekonomiści (Eurostat, Irish Times). Głównym źródłem tej poprawy była ropa: baryłka Brent potaniała z wojennych szczytów powyżej 120 USD do ok. 73 USD (tagesschau). Dla Europejskiego Banku Centralnego, który ustala stopy procentowe dla 20 państw używających euro, nie jest to jednak jeszcze sygnał końca problemu.

Powód leży w strukturze inflacji. Ceny usług wciąż rosną o 3,2%, inflacja bazowa, czyli liczona bez zmiennych cen energii i żywności, wynosi 2,4%, a prezes Bundesbanku Joachim Nagel ostrzega, że szok energetyczny „wciąż jest w systemie” (CNBC, ECB Economic Bulletin). Bezpośredni wpływ drogiej ropy słabnie. EBC patrzy teraz na to, czy koszty pozostawione przez wcześniejszy wzrost cen energii — w płacach, usługach i żywności — utrzymają inflację powyżej celu 2% aż do 2027 r.

Jak szok naftowy staje się problemem płacowym

Mechanizm jest prosty, ale działa z opóźnieniem. Gdy drożeje energia, firmy płacą więcej za paliwo, transport i surowce. Część tych kosztów przerzucają na klientów. Pracownicy, widząc spadek siły nabywczej pensji, domagają się podwyżek. W usługach — od restauracji po ochronę zdrowia i fryzjerów — płace są jednym z głównych składników kosztów, więc wyższe wynagrodzenia szybko przechodzą do cenników.

Christine Lagarde mówiła w Parlamencie Europejskim, że koszty energii obciążały realne dochody gospodarstw domowych, a krótkoterminowe oczekiwania inflacyjne wzrosły „znacznie powyżej poziomów sprzed wojny”, choć oczekiwania długoterminowe pozostały blisko 2% (BIS/Lagarde). To dla EBC ważna różnica: bank centralny może przeczekać jednorazowy skok cen, ale trudniej ignorować sytuację, w której firmy i pracownicy zaczynają układać kontrakty pod trwale wyższą inflację.

Czerwcowe projekcje EBC pokazują skalę tego ograniczenia. Inflacja ma wynieść średnio 3,0% w tym roku, 2,3% w 2027 r. i dojść do 2% dopiero w 2028 r. Jednocześnie prognozę wzrostu na 2026 r. obniżono do 0,8% z 0,9% w marcu (ECB projections). Ceny są więc nadal zbyt wysokie, by EBC mógł gwałtownie ciąć stopy procentowe, a wzrost zbyt słaby, by gospodarka bezboleśnie znosiła ich podwyższony poziom.

Cztery kraje, cztery kanały presji

Średnia dla strefy euro zasłania bardzo różne źródła napięcia w poszczególnych gospodarkach.

Niemcy pokazują przemysłową stronę problemu. Zamówienia w przemyśle spadły o 3,8% miesiąc do miesiąca, a inflacja ogółem obniżyła się do 2,3%. Jednocześnie ceny usług wzrosły o 3,1% (DIW, tagesschau). Fabryki są słabe, ale codzienne wydatki gospodarstw domowych nadal drożeją.

Włochy wyłamują się ze wzorca uporczywej inflacji bazowej. Inflacja bazowa spadła tam do 1,6%, a główny ciężar wzrostu cen ogółem wzięła na siebie nieprzetworzona żywność, droższa o 4,5% (ISTAT). Prawdziwą wrażliwością Włoch jest jednak dług publiczny. Przy zadłużeniu na poziomie 137,1% PKB dłużej utrzymywane wysokie stopy EBC oznaczają droższe refinansowanie państwa (ECB Economic Bulletin). Każdy kolejny miesiąc podwyższonych stóp zwiększa koszt obsługi długu Rzymu, a mniejsza przestrzeń fiskalna przekłada się potem na warunki kredytu dla firm i gospodarstw domowych.

Hiszpania mierzy się przede wszystkim z kanałem żywnościowym. Czerwcowa inflacja CPI wyniosła 3,2%, a inflacja bazowa 2,9%, w obu przypadkach powyżej średniej strefy euro (DSN/INE). Madryt odpowiedział pakietem nadzwyczajnym wartym 300 mln EUR dla rolników i rybaków dotkniętych kosztami diesla i nawozów (MAPA). Ryzyka związane z falami upałów i El Niño mogą dodatkowo podbijać ceny żywności, choć żadna instytucja nie przedstawiła jeszcze liczbowej prognozy dla 2026 r. (EEA).

Belgia ma najbardziej automatyczny mechanizm przenoszenia inflacji na koszty pracy. System indeksacji płac podnosi wynagrodzenia w sektorze publicznym, emerytury i świadczenia o 2%, gdy przekroczony zostanie określony próg cenowy; według prognoz ten próg ma zadziałać we wrześniu (Bureau fédéral du Plan, 21news). Dla pracowników objętych indeksacją to ochrona realnych dochodów. Dla pracodawców i budżetu państwa — trwałe wpisanie wyższych kosztów w gospodarkę.

Kto faktycznie płaci

Różnice między krajami pokazują, kto przejmuje ciężar inflacyjnego szoku. W Belgii pracowników chroni indeksacja, więc rachunek przesuwa się na firmy i finanse publiczne. We Włoszech płaci państwo oraz kredytobiorcy, bo wysokie stopy podnoszą koszt refinansowania. W Hiszpanii presja idzie z dwóch stron: rolnicy i rybacy mają droższe paliwo oraz nawozy, a konsumenci płacą więcej za żywność.

We wszystkich tych gospodarkach najmocniej tracą gospodarstwa o niższych dochodach. Większą część budżetu wydają na energię i jedzenie, czyli kategorie, które mimo spadku cen ropy nadal pozostają najbardziej wrażliwe cenowo.

Inflacja ogółem przesuwa się w dobrą stronę. Sama liczba 2,8% daje jednak mylące poczucie ulgi. Z prognoz EBC wynika, że echo szoku energetycznego w płacach, usługach i cenach żywności może wygasać dopiero do 2028 r. To dlatego bank centralny ma mniej miejsca na obniżki stóp, niż sugerowałby czerwcowy odczyt.