Jedna podwyżka EBC, cztery terminy rat

Podwyżka stóp procentowych miała zabezpieczyć strefę euro przed utrwaleniem inflacji, choć jej bezpośrednim źródłem pozostaje energia. 10 września Europejski Bank Centralny, który ustala stopy dla 20 państw posługujących się euro, podniósł kluczową stopę o 0,25 pkt proc., a stopa depozytowa wzrosła do 2,50% (decyzja EBC). Christine Lagarde określiła ten ruch jako prewencyjny. Inflacja konsumencka, obejmująca również energię i żywność, przyspieszyła z 2,9% w lipcu do 3,3% w sierpniu (Eurostat). Główną przyczyną był wzrost cen energii o 14,3% w ujęciu rocznym (projekcje EBC).

Wyższe stopy nie zwiększą podaży gazu. Mogą natomiast ograniczyć przenoszenie kosztów energii na płace i ceny usług. EBC chce w ten sposób zapobiec sytuacji, w której inflacja utrzyma się także po wygaśnięciu szoku energetycznego. Tyle mówi mechanizm polityki pieniężnej. O tym, ile gospodarstwa domowe zapłacą za tę polisę, rozstrzyga jednak konstrukcja ich kredytów hipotecznych.

Cztery hipoteki, cztery różne zegary

Rynek spodziewał się podwyżki na długo przed posiedzeniem. Z opublikowanego przez EBC zapisu lipcowej dyskusji wynikało, że inwestorzy „niemal w pełni” uwzględnili wrześniowy ruch w wycenach (zapis lipcowego posiedzenia EBC). Dlatego Euribor zaczął rosnąć, zanim przemówiła Lagarde. Jest to stopa referencyjna, na podstawie której banki ustalają oprocentowanie kredytów o zmiennej stopie, uwzględniająca oczekiwania dotyczące krótkoterminowych stóp i kosztów finansowania. Między decyzją EBC a zmianą miesięcznej raty mogą więc minąć tygodnie lub miesiące. Termin zależy od umowy.

Finlandia odczuwa podwyżki najszybciej. W maju z Euriborem powiązanych było 95% fińskich kredytów hipotecznych, podczas gdy stałe oprocentowanie miało zaledwie 4% umów (Bank Finlandii). W większości przypadków oprocentowanie aktualizuje się raz w roku według 12-miesięcznego Euriboru. Pojedyncza podwyżka o 0,25 pkt proc. może wyglądać niegroźnie, lecz kolejne ruchy się kumulują. Najbardziej zadłużone gospodarstwa, stanowiące około 11% ogółu, odpowiadają za 52% całego zadłużenia gospodarstw domowych (Bank of Finland Bulletin). W tej grupie nawet umiarkowany wzrost rat szybko staje się poważnym obciążeniem.

Jeszcze bardziej automatycznie reagują irlandzkie kredyty typu tracker. Takie umowy ma około 100–130 tys. kredytobiorców, a ich oprocentowanie zmienia się dokładnie wraz ze stopą podstawowych operacji refinansujących EBC, wskazaną bezpośrednio w kontrakcie. Nowa rata obowiązuje zazwyczaj od pierwszego dnia następnego miesiąca (RTÉ, Irish Examiner). Bank nie podejmuje tu odrębnej decyzji cenowej. Po czerwcowej podwyżce trzej najwięksi irlandzcy kredytodawcy nie zmienili standardowego oprocentowania zmiennego ani stałego, dlatego cały koszt ponieśli posiadacze trackerów (The Journal).

Portugalia odracza skutki podwyżki. Wśród istniejących kredytów na mieszkania zajmowane przez właścicieli mniej więcej połowa ma oprocentowanie zmienne, a druga połowa mieszane. W tym drugim modelu stopa pozostaje stała przez dwa do pięciu lat, a później przechodzi na oprocentowanie oparte na Euriborze (Banco de Portugal). W nowych kredytach model mieszany wyraźnie dominuje i obejmuje już 86% umów (CNN Portugal). Kredytobiorcy są więc chronieni tylko czasowo. Po zakończeniu okresu stałego oprocentowania ich raty zostaną przeliczone według ówczesnego poziomu Euriboru.

Francja przenosi koszt z obecnych właścicieli mieszkań na nowych nabywców. Ponad 99% francuskich hipotek ma stałe oprocentowanie (Banque de France). Dla zdecydowanej większości osób już spłacających kredyt decyzja EBC nie zmieni zatem miesięcznej raty. Wyższą cenę zapłacą kupujący, którzy dopiero zaciągają zobowiązanie i otrzymają kredyt na mniej korzystnych warunkach (CAFPI).

Czy dane uzasadniają ostrożność EBC?

Za decyzją stoi obawa, że droższa energia wywoła żądania płacowe, a następnie wzrost cen usług, dzięki czemu inflacja zacznie napędzać się sama. Na razie dowody na taki mechanizm są słabe. Inflacja bazowa, czyli wskaźnik nieuwzględniający cen energii i żywności, który lepiej pokazuje efekty wtórne, obniżyła się w sierpniu do 2,4%. Zwolnił również wzrost cen usług (Eurostat, Euronews). EBC nie zapowiedział przy tym dalszych ruchów po wrześniowym posiedzeniu.

Znacznie czytelniejszy od perspektyw polityki pieniężnej jest podział jej kosztów. Jedna podwyżka EBC nie wywołuje jednolitego szoku hipotecznego w całej strefie euro. Rodzaj umowy przesądza, czy i kiedy gospodarstwo domowe go odczuje: fińscy kredytobiorcy w ciągu kilku miesięcy, irlandzcy posiadacze trackerów w ciągu kilku tygodni, portugalscy klienci ze stopą mieszaną być może dopiero po latach, a większość obecnych francuskich właścicieli mieszkań wcale. Ostateczny rachunek zależy ponadto od salda zadłużenia, okresu pozostałego do spłaty i zapisanej w umowie marży.

Stopa jest wspólna dla całej strefy euro. Rachunek dla każdego kraju i kredytobiorcy wygląda inaczej.