Jeden mandat dzieli szwedzkie bloki

Po przeliczeniu około 80% okręgów wyborczych opozycja zdobywała 175 mandatów, a obóz rządzący 174 w liczącym 349 miejsc Riksdagu, czyli szwedzkim parlamencie. Takie wstępne wyniki podała SVT, lecz podział mandatów może się jeszcze zmienić. Jeden głos przesądza o większości zdolnej zablokować kandydata na premiera, a zarazem żadna ze stron nie uzgodniła, jakie partie miałyby wejść do rządu. Nawet ostateczne zwycięstwo jednego z bloków nie musi więc wyłonić gabinetu.

Liczenie, które rozstrzygnie o większości

Od środy 16 września szwedzki urząd wyborczy będzie liczył pozostałe głosy oddane przed terminem oraz karty napływające z zagranicy. Procedura może potrwać do czwartku (Election Authority). Następnie komisje okręgowe przeprowadzą odrębne przeliczenie i kontrolę kart. Wynik stanie się wiążący dopiero po jego formalnym zatwierdzeniu przez urząd wyborczy, spodziewanym około weekendu 19–20 września (Election Authority).

Znaczenie jednego mandatu wynika ze szwedzkiego modelu parlamentaryzmu negatywnego: premier może objąć urząd, o ile przeciwko niemu nie zagłosuje 175 posłów. Kandydata przedstawia przewodniczący Riksdagu, po czym parlament poddaje nominację pod głosowanie. Blok dysponujący 175 mandatami może zatem odrzucić każdego kandydata konkurencji, ale tylko przy zachowaniu pełnej dyscypliny. Tej zaś żadna ze stron nie może dziś oczekiwać od wszystkich swoich partnerów.

Problem Andersson i problem Kristerssona

Po lewej stronie liderka socjaldemokratów Magdalena Andersson zadeklarowała gotowość do współpracy ze wszystkimi ugrupowaniami poza Szwedzkimi Demokratami (TT/Hallands Nyheter). Jednocześnie uprzedziła Partię Lewicy, że przed wejściem do rządu ma ona „długą drogę do przebycia”. Andersson wystarczy, by przeciw jej kandydaturze padły najwyżej 174 głosy. Ceną byłby jednak podwójny kompromis: Lewica musiałaby pogodzić się z pozostaniem poza gabinetem, a Partia Centrum zaakceptować jej wpływ na politykę rządu z ław parlamentarnych. W noc wyborczą żadne z tych ugrupowań publicznie nie wyraziło na to zgody.

Po prawej stronie premier Ulf Kristersson obiecał Szwedzkim Demokratom pierwsze w historii miejsca w rządzie (AP, BBC). W latach 2022–2026 partia ta współkształtowała politykę gabinetu, choć nie kierowała żadnym ministerstwem. Kristersson chce teraz sformalizować ten wpływ, ale nie może sam narzucić takiego rozwiązania koalicjantom. Liberałowie, którzy w tym okresie zasiadali w jego rządzie, nigdy publicznie nie zgodzili się na wspólny gabinet z ministrami Szwedzkich Demokratów (SVT). Nawet zdobycie przez prawicę 175 mandatów nie wystarczy więc do utworzenia rządu, jeśli Liberałowie utrzymają sprzeciw.

Weto wobec budżetu UE

Szwedzka arytmetyka koalicyjna rzadko przyciąga uwagę całej Europy. Tym razem stawką są jednak pieniądze. W sierpniu Szwecja wraz z Niemcami, Austrią, Danią, Finlandią i Holandią zażądała obniżenia o kilkaset miliardów euro przedstawionej przez Komisję Europejską propozycji niemal 2 bln EUR na siedmioletni budżet UE (German Chancellery). Wieloletnie ramy finansowe wymagają jednomyślności wszystkich państw członkowskich na mocy art. 312 Traktatu o funkcjonowaniu UE, dlatego Sztokholm dysponuje samodzielnym prawem weta (Article 312). Większość szwedzkich partii sprzeciwia się zwiększeniu unijnego budżetu (University of Gothenburg), więc zmiana rządu zapewne nie osłabi nacisku na ograniczenie wydatków. Zmienić może się natomiast ich struktura. Gabinet lewicowy, zależny od Partii Centrum i Zielonych, znalazłby się pod presją, by chronić finansowanie polityki klimatycznej. Rząd prawicowy pozostający pod wpływem Szwedzkich Demokratów miałby polityczną zachętę, by właśnie tam szukać oszczędności.

W polityce obronnej pole do zmiany jest znacznie mniejsze. Siedem z ośmiu partii Riksdagu popiera wzrost nakładów, a w marcu parlament jednogłośnie zatwierdził pakiet pomocy dla Ukrainy wart 12,9 mld SEK (Riksdag). Członkostwo Szwecji w NATO oraz wsparcie dla Ukrainy opierają się na szerokim konsensusie, którego nie podważy żaden z prawdopodobnych układów koalicyjnych.

Środowe liczenie wskaże większy blok, ale nie rozwiąże kryzysu rządowego. Utworzenie gabinetu będzie wymagało wycofania się z powyborczych deklaracji przez co najmniej jedno z czterech ugrupowań: Partię Lewicy, Partię Centrum, Szwedzkich Demokratów albo Liberałów. Dopóki to nie nastąpi, Szwecja będzie miała nowy parlament, lecz nie będzie miała większości zdolnej powołać rząd.