Paryż i Berlin kończą program FCAS

Europejskie programy lotnicze rzadko wykładają się na samej technologii. Zwykle przegrywają z pytaniem, kto ma dowodzić projektem, kto zachowa kontrolę nad kluczowymi rozwiązaniami i jak podzielić zamówienia między narodowe koncerny. Zerwanie francusko-niemiecko-hiszpańskiej ścieżki FCAS jest ważne właśnie dlatego: Europa nadal nie ma mechanizmu, który rozstrzygałby takie spory, gdy współpraca obronna przestaje być hasłem, a staje się walką o władzę przemysłową.

FCAS miał połączyć nowy samolot bojowy, drony i wspólną sieć cyfrową, stopniowo zastępując Rafale i Eurofightera szerszym systemem walki opisywanym przez Tagesschau. Paryż i Berlin potwierdziły już fiasko części dotyczącej samego myśliwca, po tym jak Dassault i Airbus nie zdołały uzgodnić, kto faktycznie miałby kierować programem.

Spór o dowodzenie

Konflikt od początku nie dotyczył wyłącznie projektu technicznego. Dassault chciał realnej roli głównego wykonawcy samolotu, podczas gdy Airbus Germany i Airbus Spain zabiegały o model chroniący ich własne udziały przemysłowe. Ten podział opisał Opex360. Francja chciała zarazem zachować kontrolę nad rdzeniem maszyny i technologiami związanymi z jej potrzebami wojskowymi, a relacja Public Sénat pokazuje, jak wcześnie partnerzy zaczęli iść w różnych kierunkach.

Berlin próbuje teraz zamienić porażkę w kartę przetargową. Airbus i kilka niemieckich firm przedstawiły Team Gen 6 jako alternatywę przemysłową, ale nie jest to jeszcze finansowany program państwowy. Niemcy nadal rozważają zakup kolejnych F-35, inną ścieżkę międzynarodową albo mocniejszy europejski projekt pod przewodnictwem Airbusa, o czym pisał „Zeit”.

Przemysł może mówić o europejskiej drodze, lecz to rządy decydują, czy pójdą za nią pieniądze i doktryna wojskowa. W najtrudniejszej sytuacji znalazła się Hiszpania, bo jej firmy zainwestowały już w FCAS kapitał polityczny i techniczny. Indra, Airbus, GMV, Oesia, ITP Aero i Sener ostrzegają, że nie mogą dłużej tracić czasu ani zgromadzonych kompetencji, jak informował „El Mundo”. Madryt nie zadeklarował jeszcze publicznie, że poprze następcę programu prowadzonego przez Berlin.

Bruksela może płacić, nie dowodzić

Unijne instrumenty nie sięgają sedna sporu. Agenda obronna KE, przepisy o wspólnych zakupach i stanowisko negocjacyjne PE w sprawie EDIP mogą premiować współpracę. Nie mogą jednak nakazać Francji, Niemcom ani Hiszpanii, która firma ma dowodzić strategicznym systemem uzbrojenia.

To jest najważniejsza lekcja dla Europy. Bruksela potrafi dotować współpracę, ale nie zarządza sporami o suwerenność wpisanymi w najbardziej wrażliwe projekty obronne. FCAS rozpadł się tam, gdzie „europejski” przestał być wygodnym przymiotnikiem, a stał się pytaniem o kontrolę.

Alternatywy zyskują znaczenie

Zerwanie programu natychmiast podnosi wartość Saaba, bo Szwecja nadal ma żywy ekosystem budowy myśliwców. Airbus od co najmniej sześciu miesięcy badał możliwość rozmów z Saabem, jak Reuters informował za pośrednictwem Global Banking & Finance. Większą siłę przetargową zyskuje też włoski krąg programu GCAP, ponieważ Niemcy muszą teraz porównywać warianty, zamiast po prostu naprawiać FCAS.

Polska i wschodnia flanka będą patrzeć na cały spór przez pryzmat terminów dostaw, zgodności z NATO i szybkości wdrożenia. Warszawa zamówiła już 32 F-35, a polskie planowanie wojskowe otwarcie skłaniało się ku kolejnym zakupom w latach 2025-2039. Dla tych państw FCAS nigdy nie był odpowiedzią na bieżącą potrzebę odstraszania. Jego fiasko osłabia jednak argument, że europejski przemysł potrafi na czas dostarczyć wspólną zdolność wojskową.

Mniejsze państwa widzą koszty tej porażki jeszcze wyraźniej, bo mają znacznie mniejszy wpływ na decyzje. Premier Belgii Bart De Wever nazwał wstrzymanie programu „czystą głupotą”, podczas gdy belgijskie firmy otrzymały zaledwie 10-20 mln EUR z planowanych 68 mln EUR. Ta dysproporcja dobrze pokazuje problem: państwa spoza przemysłowego rdzenia mogą popierać strategiczną autonomię, ale nie są w stanie zmusić głównych graczy, by ją dowieźli.

Otwarte pytania są już wyłącznie polityczne. Czy Niemcy przekształcą Team Gen 6 w realny program z gwarancjami państwa, czy dalej będą rozkładać ryzyko między F-35, GCAP, Saaba i Airbusa? Czy Hiszpania pójdzie za Berlinem, zacznie targować się z Paryżem, czy zostawi sobie pole manewru? Czy Francja utrzyma wspólne elementy chmury bojowej, zachowując dowodzenie nad myśliwcem? FCAS zostawia Europę z tym samym pytaniem, z którym startował: gdy przywódcy obiecują wspólne zdolności, kto naprawdę podejmuje decyzje?