PE chce darmowych usług cyfrowego euro

Cyfrową gotówkę najłatwiej przedstawić jako wygodę dla konsumenta. Według Il Fatto Quotidiano projekt Parlamentu Europejskiego miałby zapewnić bezpłatne podstawowe usługi cyfrowego euro, poszerzyć dostęp także na osoby bez rachunku bankowego oraz ograniczyć automatyczne wykluczanie użytkowników z powodu sankcji państw trzecich. W praktyce chodzi jednak o coś więcej niż nowy portfel w telefonie: Europa próbuje zbudować publiczny system płatności, któremu obywatele mają ufać, który prywatne firmy mają obsługiwać i którego koszty ktoś będzie musiał ponieść.

Ten projekt pokazuje właściwy układ sił stojący za cyfrowym euro. Propozycja Komisji wyznaczyła ramy prawne dla nowej formy pieniądza publicznego, a akta proceduralne Parlamentu potwierdzają, że tekst wciąż jest negocjowany. Polityczna atrakcyjność tej inicjatywy wynika z kontroli nad usługą, która dziś w dużej mierze zależy od banków, organizacji kartowych, portfeli cyfrowych i sieci spoza Europy.

Cyfrowa gotówka zmienia kontrolę nad płatnością

Pieniądz publiczny już istnieje: to gotówka. Cyfrowe euro miałoby przenieść tę samą gwarancję państwową do telefonu, karty i płatności internetowych. EBC konsekwentnie powtarza w materiałach krajowych, że cyfrowe euro funkcjonowałoby obok gotówki, a nie zamiast niej (EBC Niemcy, EBC Francja). Ta deklaracja jest ważna, bo projekt wymaga społecznego przekonania, że cyfrowa wygoda nie oznacza utraty fizycznego pieniądza.

Zmiana dokonałaby się przez model dystrybucji. Banki i firmy płatnicze nadal otwierałyby portfele, weryfikowały tożsamość klientów, prowadziły obsługę i podłączały sklepy do systemu. Pieniądz emitowałby bank centralny, ale propozycja Komisji utrzymuje prywatnych pośredników między Eurosystemem a użytkownikami.

To chroni relację banków z klientami, ale przesuwa równowagę sił. Dziś prywatne sieci w dużym stopniu określają cenę, dostępność i doświadczenie użytkownika przy płatnościach cyfrowych. Publiczna alternatywa daje Europie zabezpieczenie na wypadek, gdyby te sieci stały się zbyt drogie, kontrolowane z zewnątrz albo podatne na presję polityczną.

Bezpłatne dla użytkownika znaczy opłacone gdzie indziej

Najmocniejszą obietnicą konsumencką jest bezpłatna usługa podstawowa. Mogłaby ona pomóc osobom bez rachunku bankowego, użytkownikom słabo obsługiwanym przez komercyjne aplikacje oraz tym, którzy potrzebują prostego sposobu płacenia ponad granicami. Sama norma prawna niewiele jednak da, jeśli realnym warunkiem dostępu będzie smartfon, sprawna weryfikacja tożsamości i bank gotów obsłużyć klienta.

Bezpłatność nie usuwa kosztów. Banki i firmy płatnicze musiałyby finansować technologię, zabezpieczenia przed oszustwami, procedury identyfikacyjne i obsługę klienta. Handlowcy mogą ponieść koszty integracji. W miejscach, gdzie prywatni operatorzy nie widzą zysku, dostęp awaryjny mogą finansować instytucje publiczne. Projekt może więc sprawić, że portfel będzie darmowy przy wejściu, ale rachunek trafi do banków, sklepów, podatników albo systemu rekompensat.

Od tego podziału zależy, kto zyska. Konsumenci skorzystają, jeśli portfel będzie prosty, powszechnie akceptowany i dostępny wtedy, gdy zawodzą systemy komercyjne. Handlowcy zyskają, jeśli cyfrowe euro da im lepszą pozycję wobec opłat kartowych i reguł platform. Banki stracą, jeśli przejmą ciężar operacyjny, a pieniądz publiczny zacznie konkurować o środki klientów.

Depozyty bankowe to pieniądze, które gospodarstwa domowe i firmy trzymają na rachunkach, a banki wykorzystują je do finansowania kredytu. Propozycja Komisji dopuszcza limity posiadania cyfrowego euro, aby pozostało ono przede wszystkim narzędziem płatniczym. Ten sam argument pojawia się w materiałach EBC po litewsku i niderlandzku (EBC Litwa, EBC Niderlandy). Gdyby publiczny portfel stał się miejscem oszczędzania, banki musiałyby mocniej zabiegać o utrzymanie depozytów.

Wyższy koszt finansowania banków, czyli cena, jaką banki płacą za środki potrzebne do akcji kredytowej, może przełożyć się na droższy kredyt dla gospodarstw domowych i firm. Limit środków w portfelu to więc punkt, w którym wygoda konsumenta zderza się z bilansem banków.

Suwerenność zależy od codziennego użycia

Argument o suwerenności będzie miał znaczenie tylko wtedy, gdy z systemu zaczną korzystać ludzie i sklepy. W pracach EBC nad międzynarodową rolą euro płatności są traktowane jako część zdolności Europy do prowadzenia własnego systemu pieniężnego. Codzienny test jest prostszy: czy można zapłacić czynsz, zrobić zakupy albo uregulować drobną fakturę bez powrotu do tych samych prywatnych sieci.

Język dotyczący sankcji w opisywanym projekcie pokazuje, dlaczego to istotne. Il Fatto Quotidiano podaje, że Parlament chce zabezpieczeń przed automatycznym wykluczaniem użytkowników w związku z sankcjami państw trzecich. Sedno sporu dotyczy tego, czyje prawo ma decydować o podstawowym dostępie do pieniądza w Europie.

Drugim testem zaufania będzie prywatność. Propozycja Komisji zapowiada silne zabezpieczenia i możliwość użycia offline. Tryb offline ma znaczenie, bo może upodobnić płatność cyfrową do gotówki w punkcie sprzedaży. Płatności online nadal będą wymagały identyfikacji i kontroli zgodności z przepisami, dlatego o jakości finalnych reguł zdecyduje odpowiedź na proste pytania: kto widzi dane, w jakim celu i jak długo je przechowuje.

Cyfrowe euro może stworzyć publiczną podstawę pod europejskie płatności cyfrowe. Może też stać się kosztowną warstwą, którą obywatele zignorują, jeśli banki będą traktować ją jak narzucony ciężar, handlowcy uznają za niewygodną, a osoby słabsze rynkowo nie będą w stanie z niej skorzystać. Europa sprzedaje cyfrową gotówkę jako wygodę. Projekt zadziała dopiero wtedy, gdy ci, którzy mają najmniejszą siłę negocjacyjną, nie zapłacą za nią w inny sposób.