Pentagon wycofuje 5,000 żołnierzy z Niemiec

Europejskie planowanie obronne musi już zakładać scenariusz, który jeszcze niedawno w wielu stolicach traktowano jako polityczny szantaż Waszyngtonu. 19 maja naczelny dowódca sił NATO w Europie, gen. Alexus Grynkewich, powiedział na konferencji prasowej w Brukseli, że jest „bardzo spokojny” wobec wycofania 5 000 amerykańskich żołnierzy z Niemiec i odwołania rotacji brygady do Polski. Kilka godzin później Kaja Kallas, szefowa unijnej dyplomacji, mówiła w Parlamencie Europejskim, czyli jedynej instytucji UE wybieranej bezpośrednio, że taki ruch „był do przewidzenia”, a odstraszanie NATO pozostaje „nienaruszone”.

Dwa komunikaty z jednego dnia zmieniły sens amerykańskiego odwrotu. To, co w Europie budziło alarm, stało się punktem wyjścia do oficjalnego planowania bezpieczeństwa.

Wycofanie jako doktryna

Grynkewich przedstawił redukcję sił USA nie jako osłabienie NATO, lecz jako etap dojrzewania sojuszu. „W miarę jak sojusznicy rozwijają własne zdolności, Stany Zjednoczone mogą wycofywać część zdolności i używać ich do innych globalnych priorytetów” — powiedział, nazywając ten proces „NATO 3.0”. Dodał też, że w kolejnych latach „absolutnie należy spodziewać się kolejnych relokacji”.

To ważna zmiana języka. Skoro stałe ograniczanie obecności USA wpisuje się w wojskowe planowanie NATO, nie jest już wyłącznie decyzją tej czy innej administracji w Waszyngtonie. Staje się założeniem operacyjnym.

Tego samego dnia wiceprezydent Vance próbował złagodzić przekaz, przekonując, że rozmieszczenie sił w Polsce zostało „opóźnione, a nie anulowane”. Przyznał jednak, że Waszyngton „nie podjął ostatecznej decyzji”, dokąd trafią te oddziały. Wojsko planuje więc długotrwałe wycofywanie, politycy zostawiają sobie furtkę. Te dwie linie trudno pogodzić.

Trzy strategie, brak wspólnego planu

Europejska odpowiedź rozpadła się na trzy kierunki, które nie układają się w jedną strategię.

Państwa wschodniej flanki rywalizują o malejącą obecność USA. Polska, Rumunia i kraje bałtyckie zabiegają w Waszyngtonie, by żołnierze wycofywani z Niemiec trafiali dalej na wschód, a nie wracali do Stanów Zjednoczonych. Oferują lepsze warunki bazowania i polityczną zgodność z amerykańską linią. W Warszawie sprawa natychmiast stała się narzędziem walki wewnętrznej. Lider PiS Jarosław Kaczyński oskarża premiera Donalda Tuska o „zniszczenie relacji z USA w dwa lata”. Tusk odpowiada, że opozycja obwinia Polskę za decyzje podejmowane w Waszyngtonie.

Francja buduje równoległą architekturę bezpieczeństwa wokół własnego arsenału jądrowego. Francuskie Zgromadzenie Narodowe zatwierdziło 19 maja 36 mld EUR dodatkowych wydatków wojskowych. Doktryna Emmanuela Macrona określana jako „zaawansowane odstraszanie” dopuszcza osiem państw partnerskich do ćwiczeń planowania jądrowego, ale bez przekazania im kontroli nad decyzją o użyciu broni. Paryż zakłada, że wraz z odchodzeniem USA francuski parasol nuklearny stanie się jedyną wiarygodną europejską alternatywą.

Niemcy inwestują w siły konwencjonalne. Kanclerz Friedrich Merz zapowiedział, że Bundeswehra, czyli niemieckie siły zbrojne, powinna stać się „konwencjonalnie najsilniejszą armią w Europie”. Ma temu służyć duży wzrost budżetu obronnego. Problemem są ludzie: Niemcy potrzebują dziesiątek tysięcy dodatkowych żołnierzy, tymczasem Bundeswehra się kurczy. Związek Bundeswehry nazwał ten cel „lekkomyślnym zakładem o przyszłość”.

SAFE miało to spiąć

Unijny instrument pożyczek obronnych SAFE miał skierować tę presję w stronę wspólnych zakupów. Mechanizm jest prosty: Komisja Europejska pożycza pieniądze na rynkach kapitałowych, a następnie odpożycza je państwom członkowskim na korzystnych warunkach. Polska podpisała umowę jako pierwsza, sięgając po 43,7 mld EUR, przy czym zdecydowana większość środków ma trafić do polskich firm. Potem dołączyły Chorwacja, Czechy i Rumunia.

Instrument już jednak trzeszczy. Włochy nie uruchomiły swojej puli; premier Giorgia Meloni wstrzymuje udział, dopóki Bruksela nie przyzna Rzymowi ulg fiskalnych dotyczących wydatków na energię. Z kolei wymogi SAFE dotyczące europejskiego pochodzenia zamówień drażnią stolice wschodniej flanki, bo ich modernizacja armii opiera się na amerykańskich F-35 i czołgach Abrams. Przed takim rozchodzeniem się interesów ostrzegała Kallas 17 maja na konferencji bezpieczeństwa: „Bardzo się martwię, bo czasem widzę, że państwa idą tą drogą”, wybierając porozumienia dwustronne zamiast wspólnych.

Francja buduje filar nuklearny, Niemcy konwencjonalny, ale żadne z tych państw nie zaakceptowało wspólnego dowodzenia. Wschodnia flanka zabiega o Amerykanów, korzystając jednocześnie z europejskich funduszy pomyślanych jako sposób na zmniejszenie zależności od USA. Grynkewich dał Europie horyzont liczony w latach. Wciąż nie ma odpowiedzi na trzy pytania: kto decyduje, kto dowodzi i kto płaci, gdy ostatnia amerykańska brygada wróci do domu.