Pfizer zamroził 80% opłat trasowych PAŻP

Spór o szczepionki wrócił do Polski bocznymi drzwiami: nie przez budżet zdrowia, lecz przez system finansowania kontroli lotów. Linie lotnicze, które przelatują nad Polską, co miesiąc płacą opłaty trasowe do Eurocontrolu, brukselskiej organizacji rozliczającej korzystanie z przestrzeni powietrznej w Europie. Te środki trafiają następnie do PAŻP, czyli Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej, która finansuje z nich pracę kontrolerów, systemy radarowe i bieżące utrzymanie infrastruktury. Od 1 lipca około 80% tych wpływów pozostaje jednak zablokowane. Nie z powodu konfliktu w lotnictwie, lecz dlatego, że Pfizer egzekwuje wyrok w sprawie pandemicznych kontraktów szczepionkowych przed belgijskim sądem (TVP World, Puls Biznesu).

Jak kontrakt szczepionkowy stał się problemem lotniczym

W czasie pandemii Komisja Europejska koordynowała wspólne zakupy szczepionek dla państw członkowskich. Polska zobowiązała się do odbioru dawek Pfizer/BioNTech, ale później odmówiła przyjęcia części zamówienia, argumentując, że popyt spadł. Pfizer skierował sprawę do sądu. O pozwie Reuters informował już w 2023 r. 1 kwietnia 2026 r. sąd w Brukseli orzekł przeciwko Warszawie: Polska ma przyjąć około 64 mln dawek i zapłacić około 1,3 mld EUR (Gazeta Prawna, polska-ie.com).

Warszawa złożyła apelację 3 sierpnia i wystąpiła o wstrzymanie egzekucji. Pfizer zadziałał szybciej. Sięgnął po pulę pieniędzy powiązanych z polskim państwem, która już znajdowała się w Belgii: opłaty trasowe pobierane przez biuro rozliczeniowe Eurocontrolu na rzecz PAŻP (Eurocontrol CRCO).

Według prezesa PAŻP do połowy sierpnia zatrzymano około 73 mln EUR, a przed kolejnym terminem sądowym kwota ta może wzrosnąć ponad dwukrotnie (TVP World, Business Insider Polska). Agencja działa więc dzięki finansowaniu awaryjnemu, podczas gdy jej główne źródło przychodów leży na brukselskim rachunku, do którego nie ma dostępu.

Rumunia ma ten sam problem

Ten sam mechanizm Pfizer zastosował wobec Rumunii. Tam osobny wyrok brukselskiego sądu dotyczy około 28,9 mln nieodebranych dawek. ROMATSA, rumuński odpowiednik PAŻP, dowiedziała się od Eurocontrolu, że jej środki również zostały zablokowane (Gândul). Według Euronews România ROMATSA potrzebuje około 25 mln EUR miesięcznie na bieżące funkcjonowanie, a rozprawę wyznaczono dopiero na styczeń 2027 r. Oznacza to miesiące zamrożonych przychodów bez szybkiej ścieżki wyjścia.

Polsce udało się wywalczyć wcześniejszy termin: 15 października (Gazeta Prawna). Do tego czasu obie agencje muszą finansować kontrolę ruchu lotniczego z innych źródeł.

Kto naprawdę kontroluje te pieniądze

Decydująca władza nie leży dziś ani w Eurocontrolu, ani w Warszawie czy Bukareszcie, lecz w belgijskich sądach. Eurocontrol centralnie pobiera opłaty trasowe w Brukseli i przekazuje je krajowym instytucjom żeglugi powietrznej. To wygodny system rozliczeniowy, ale ma też skutek uboczny: wierzyciel dysponujący belgijskim wyrokiem przeciwko państwu może wystąpić do belgijskiego sędziego o zajęcie należności znajdujących się w tej samej jurysdykcji (Eurocontrol route charges, La Libre).

Obrona PAŻP opiera się na trzech argumentach. Po pierwsze, agencja nie jest dłużnikiem z kontraktu szczepionkowego. Po drugie, opłaty trasowe finansują usługę krytyczną dla bezpieczeństwa. Po trzecie, protokół Eurocontrolu, który wszedł w życie 9 sierpnia, powinien chronić takie środki przed zajęciem (Rzeczpospolita, Business Insider Polska). Stanowisko Pfizera jest prostsze: umowy szczepionkowe były wiążące, więc Polska nie może się z nich wycofać bez zapłaty.

Samoloty latają normalnie. Raporty sieciowe Eurocontrolu nie pokazują zakłóceń w operacjach (Eurocontrol overview). Szkoda ma na razie charakter finansowy, nie operacyjny. Październikowa rozprawa odpowie jednak na pytanie wykraczające poza Polskę i Rumunię: czy opłaty trasowe są zwykłą należnością, którą wierzyciel może zająć, czy pieniędzmi przeznaczonymi na usługę publiczną, których sąd powinien nie ruszać. Jeśli belgijscy sędziowie uznają, że należności z Eurocontrolu można egzekwować, centralny system rozliczeń obsługujący europejską przestrzeń powietrzną stanie się trwałym celem dla każdego wierzyciela mającego wyrok przeciwko państwu.