Pistorius zrywa kontrakt na fregaty za 5 mld EUR

Sześć fregat, miliardy euro wydane z góry i dostawy odsunięte o kilka lat. Niemieckie ministerstwo obrony doszło do punktu, w którym woli porzucić największy powojenny program okrętowy Bundeswehry niż dalej ratować jego dotychczasową konstrukcję.

Minister obrony Boris Pistorius zamierza zastąpić sześć dużych fregat F126 ośmioma mniejszymi okrętami MEKO A-200, budowanymi przez niemiecki TKMS (Reuters, Handelsblatt). Formalnego wypowiedzenia kontraktu ani nowej umowy jeszcze nie opublikowano. Zbieżność doniesień jest jednak na tyle duża, że kierunek decyzji można traktować jako realny.

Jak pękło zaufanie

Program ruszył w 2020 r. jeszcze pod nazwą MKS 180. Obejmował cztery fregaty za ok. 5,27 mld EUR, a głównym wykonawcą została holenderska stocznia Damen Naval. Później zamówienie zwiększono do sześciu jednostek. Pierwszy okręt miał trafić do niemieckiej marynarki około 2028 r.

Potem rozsypał się harmonogram. Według Spiegla dostawy przesunęły się najwcześniej na 2032 r. Berlin stracił zaufanie do modelu, w którym program prowadził holenderski wykonawca. Pod koniec ubiegłego roku ministerstwo odebrało Damen rolę generalnego wykonawcy, choć dokładny zakres dalszego udziału firmy pozostaje niejasny. Należąca do Rheinmetalla grupa NVL sprawdzała, czy da się jeszcze uratować projekt. Zapowiedź przejścia na MEKO wskazuje, że również ta ścieżka nie wystarczyła.

Cztery fregaty F126 były powiązane ze zobowiązaniami wobec NATO. Opóźnienie oznacza więc nie tylko problem księgowy w Berlinie, lecz także lukę w planowaniu sojuszniczych zdolności morskich (Reuters).

Więcej kadłubów, mniejsze okręty

MEKO A-200 to gotowy projekt fregaty TKMS: mniejszy, tańszy i łatwiejszy do szybszej produkcji. Osiem takich jednostek dałoby Niemcom więcej okrętów do patroli, eskorty i rozpoznania. Na Bałtyku właśnie stała obecność ma znaczenie. Tegoroczne ćwiczenia BALTOPS 2026, coroczny manewr NATO w regionie, obejmowały zwalczanie okrętów podwodnych i działania przeciwminowe (Stars and Stripes).

Zamiana sześciu większych fregat na osiem mniejszych zmienia jednak realny profil zdolności niemieckiej marynarki. Czy ten kompromis jest korzystny, dziś nie da się ocenić. Berlin nie pokazał porównania sensorów, uzbrojenia, autonomiczności, harmonogramu dostaw ani kosztów nowego wariantu.

Kto zapłaci, kto zdecyduje

Według doniesień na F126 wydano już ponad 2 mld EUR (Spiegel). Bundestag zatwierdził też ponad 250 mln EUR wstępnego finansowania związanego z MEKO (Handelsblatt). To sygnał, że Berlin budował wyjście awaryjne, zanim sprawa stała się publiczna. Zarówno formalne anulowanie F126, jak i nowy kontrakt wymagają zgody Bundestagu. Nadal nie wiadomo, kto poniesie koszty utopione w programie i czy Damen zakwestionuje zerwanie umowy na drodze prawnej.

Skutki przemysłowe wykraczają poza Niemcy. Usunięcie Damen pozbawia holenderską firmę prestiżowego kontraktu obronnego w RFN. Holenderski ośrodek NL-PROV ocenia, że niemiecki powrót do krajowego czempiona osłabia europejskie łańcuchy dostaw w sektorze morskim (NL-PROV). Z polskiej perspektywy kluczowe jest jednak coś prostszego: przewidywalność operacyjna. Warszawa i Berlin podpisały niedawno dwustronną umowę obronną obejmującą mobilność wojskową i bezpieczeństwo Bałtyku (PISM). Dla Polski najważniejsze będzie, czy niemieckie okręty rzeczywiście pojawią się tam, gdzie mają być potrzebne, a nie sama narodowość stoczni.

Kontrakty wracają do domu

Kryzys F126 wpisuje się w szerszy wzór. Wcześniej rozpadł się FCAS, francusko-niemiecki program myśliwca szóstej generacji, zablokowany przez spór o podział prac i kontrolę nad kluczowymi technologiami (ICDS). W tym miesiącu Pałac Elizejski ogłosił nowe porozumienie w sprawie KNDS, francusko-niemieckiej spółki od systemów lądowych (Élysée). Paryż i Berlin nadal mówią językiem współpracy. Same kontrakty coraz częściej wracają pod narodową kontrolę.

Mechanizm jest powtarzalny: gdy rośnie presja dostaw, rządy europejskie cofają się do własnego przemysłu. Programy kooperacyjne działają wtedy, gdy wykonawca główny jest jednoznaczny, kamienie milowe wiarygodne, a zakres projektu ograniczony. Wielkie konstrukcje łączące ambicję technologiczną z transgranicznym podziałem pracy pękają w momencie, gdy kryzys bezpieczeństwa premiuje tempo bardziej niż elegancję projektu.

Niemcy mogły znaleźć pragmatyczny sposób na zasypanie luki w zdolnościach NATO. Tę tezę da się jednak obronić dopiero wtedy, gdy Berlin pokaże terminy dostaw, koszty, parametry okrętów i odpowiedzialność wykonawców w programie MEKO. Na razie jeden niewydolny zakup zastąpiono obietnicą.