Polska oferuje €2.8 billion za bazę USA

Polska próbuje zamienić amerykańską obecność wojskową z rotacyjnej w trwałą. 16 czerwca rząd przyjął uchwałę otwierającą przygotowania do stałej bazy USA na polskim terytorium. Minister obrony Władysław Kosiniak-Kamysz mówi, że rozmowy weszły na „kolejny etap” (PAP). Tyle że na razie nie ma podpisanej umowy, nie wskazano jednostki, która miałaby tu stacjonować, i nie potwierdzono lokalizacji.

Decyzja zapadnie nie w Warszawie, lecz w Waszyngtonie. Kluczowa jest sześciomiesięczna rewizja globalnego rozmieszczenia sił USA, czyli procedura Pentagonu określająca, gdzie mają znajdować się amerykańscy żołnierze, sprzęt i struktury dowodzenia (Polsat News, The Guardian). Do czasu jej zakończenia Polska nie kupuje jeszcze bazy. Kupuje polityczną gotowość do rozmowy.

Istotne pytanie brzmi więc nie: czy Polska dostanie bazę. Ważniejsze jest, czy taka baza zwiększy amerykańskie zdolności w Europie, czy tylko przesunie zasoby z jednego miejsca na drugie. Tak samo patrzą na to polscy sąsiedzi.

Koszty utopione jako strategia

W Polsce przebywa dziś około 10 000 żołnierzy USA, ale większość z nich przyjeżdża w ramach rotacji i po kilku miesiącach wyjeżdża. Stała baza oznacza inny poziom zakorzenienia: wieloletnie przydziały, rodziny żołnierzy, wbudowane struktury dowodzenia, magazyny sprzętu i infrastruktura odporna na szybkie zwinięcie (Stars and Stripes, BBC Polska).

Na tym polega logika Warszawy. Im więcej trwałej infrastruktury powstanie w Polsce, tym trudniej będzie przyszłej administracji USA ograniczyć obecność bez kosztu politycznego. Baza ma być nie tylko instalacją wojskową, lecz także formą zabezpieczenia przed wahaniami amerykańskiej polityki.

Polska deklaruje, że znaczną część rachunku weźmie na siebie. Media podają kwotę około 12 mld zł, czyli mniej więcej 2,8 mld EUR, choć przedstawiciele rządu mówią jedynie o kosztach „do kilkunastu miliardów” i nie potwierdzają konkretnej sumy (Rzeczpospolita, Interia). Te pieniądze są instrumentem nacisku: Warszawa chce maksymalnie obniżyć koszt amerykańskiej zgody.

Ale pieniądze państwa gospodarza nie rozmieszczają amerykańskich jednostek. Taką decyzję podejmuje wyłącznie Waszyngton. Ambasador USA przy NATO Matthew Whitaker zaznaczył, że szczegóły pozostają otwarte, a sprawa mieści się w szerszym przeglądzie obecności wojskowej USA (Polsat News).

Lęk przed przesunięciem zasobów

Spór nie dotyczy tego, czy Polska potrzebuje dodatkowego odstraszania. Dotyczy tego, czy bilateralna umowa Warszawy z Waszyngtonem nie przestawi elementów systemu, na których opierają się inni sojusznicy.

W Niemczech stacjonuje około 37 000 amerykańskich żołnierzy, a ponadto znajdują się tam dowództwo EUCOM w Stuttgarcie, centrum operacji powietrznych w Ramstein i szpital wojskowy w Landstuhl (Handelsblatt). Obawa Berlina jest konkretna: baza w Polsce, która dodaje nowe zdolności, wzmacnia NATO. Baza zbudowana przez przeniesienie zasobów z Niemiec oznaczałaby dla Berlina degradację roli zaplecza operacyjnego USA w Europie.

Litwa patrzy na tę sprawę przez geografię. Polska jest lądowym korytarzem dla sił NATO idących na północ, w stronę państw bałtyckich. Litewski minister obrony Robertas Kaunas mówił, że wciąż nie wiadomo, czy żołnierze mieliby zostać przesunięci do Polski ani czy planowane są zmiany gdzie indziej. Jednocześnie wyraził nadzieję na dłuższe rotacje wojsk USA na Litwie (LRT, Lrytas).

Podobnie argumentuje Rumunia, która przedstawia bazy Mihail Kogălniceanu i Câmpia Turzii jako operacyjny hub Morza Czarnego. Bukareszt przypomina, że wschodnia flanka NATO nie kończy się na Polsce i państwach bałtyckich (Digi24, AGERPRES).

Francja akceptuje logikę odstraszania, ale widzi w niej pułapkę zależności. Analiza IFRI podkreśla, że europejskim armiom nadal brakuje zdolności, które zapewniają przede wszystkim USA: obrony powietrznej, rozpoznania, logistyki i transportu (IFRI). Format E5, w którym Francja, Niemcy, Włochy, Polska i Wielka Brytania koordynują priorytety obronne, ma ograniczać ryzyko, że takie decyzje będą zapadały wyłącznie w kanałach Warszawa-Waszyngton (E5 leaders' statement). E5 może jednak koordynować presję polityczną. Nie może przydzielać amerykańskich sił.

Klucz wciąż ma Pentagon

Realnym testem będzie wynik amerykańskiego przeglądu. Jeśli USA przydzielą Polsce nowe jednostki, obronę powietrzną i zdolności dowodzenia bez cięć w Niemczech, Rumunii ani w szerszych planach NATO dla obrony wschodniej flanki, polskie miliardy przełożą się na dodatkowe bezpieczeństwo (Polsat News, NATO).

Jeśli jednak baza okaże się tylko relokacją istniejących zasobów, obrona wschodniej flanki zacznie przypominać przetarg między sojusznikami zabiegającymi o ograniczoną amerykańską obecność. Wtedy o rozmieszczeniu sił przesądzi nie wspólne planowanie NATO, lecz gotowość poszczególnych państw do zapłacenia najwyższej ceny.