Polska kupuje szwedzkie okręty podwodne za €4.2bn

Bałtyk jest akwenem płytkim, zimnym i gęsto przeciętym infrastrukturą: kablami, gazociągami, czujnikami. W tak ograniczonej przestrzeni cichy okręt podwodny nie jest symbolem prestiżu, lecz narzędziem zmiany kalkulacji ryzyka dla wszystkich państw wybrzeża.

29 czerwca Polska podpisała wiążące kontrakty na trzy okręty podwodne Saab A26/Blekinge w ramach opóźnianego od lat programu Orka. Pakiet obejmuje jednostki, uzbrojenie, szkolenie oraz zdolności serwisowe, które mają powstać w Polsce. Wartość umowy to ok. 47-50 mld SEK, czyli ok. 4,2 mld EUR (Saab, Defense News). Dla Bałtyku oznacza to wzmocnienie odstraszania. Dla europejskiej obronności także lekcję: realna siła wciąż powstaje głównie w relacjach przemysłowych między państwami, a nie w instytucjach UE.

Domknięcie czterdziestoletniej luki

Polskie siły podwodne skurczyły się do jednego starzejącego się okrętu, ORP „Orzeł”. Program Orka ma zapobiec sytuacji, w której Polska utraci kompetencje podwodne, zanim nowe jednostki wejdą do służby (DW). Lukę szkoleniową ma wypełnić Szwecja, przekazując starszy okręt typu A17/Södermanland na potrzeby załóg, podczas gdy A26 będą budowane. Pierwsza dostawa spodziewana jest ok. 2030-2031 r. (CTV, RMF24).

A26 korzysta z napędu niezależnego od powietrza, który pozwala jednostce pozostawać pod wodą znacznie dłużej niż klasyczny okręt spalinowo-elektryczny. Na Bałtyku przekłada się to na skryte patrole i rozpoznanie w pobliżu obwodu królewieckiego, Zatoki Fińskiej oraz infrastruktury krytycznej, w tym terminali LNG i kabli podmorskich (n-tv).

Kto zyskuje, kto traci

Saab Kockums zapewnia sobie pracę na dekady w stoczniach w Karlskronie i Landskronie; szwedzkie media określiły kontrakt jako historyczny (SVT). Polska odzyskuje zdolność działania pod wodą i wzmacnia wiarygodność wschodniej flanki. Donald Tusk ocenił, że umowa „jakościowo zmienia sytuację bezpieczeństwa na Bałtyku” (Polsat News).

Najwyraźniejszym przegranym jest TKMS (ThyssenKrupp Marine Systems), niemiecki producent okrętów podwodnych z Kilonii, który oferował Polsce konstrukcję U212 CD i nie zdobył kontraktu (Zeit). Dla Berlina to porażka tym bardziej dotkliwa, że niemiecka marynarka sama mierzy się z problemami zakupowymi: minister obrony Boris Pistorius niedawno zakończył program fregat F126 z powodu opóźnień i rosnących kosztów (Bundeswehr). Litwa może zyskać pośrednio, zwłaszcza wokół terminalu LNG w Kłajpedzie i kabli podmorskich, choć Wilno koncentruje dziś priorytety na wojskach lądowych i bałtyckiej linii obrony (LRT).

Po jednym kontrakcie narodowym

Orka pokazuje, jak Europa faktycznie się dozbraja: przez kolejne kontrakty narodowe. Instrumenty UE mają zachęcać państwa do wspólnych zakupów. EDIRPA, czyli program premiujący wspólne zamówienia co najmniej trzech państw członkowskich, oraz projektowany EDIP, Europejski Program Przemysłu Obronnego, mają ograniczać koszty i dublowanie zakupów przez poszczególne kraje (European Commission). NATO wyznacza cele zdolnościowe, ale nie prowadzi przetargów ani nie podpisuje kontraktów (NATO).

Gdy państwo frontowe ma pilną lukę, wybiera dostawcę, który może ją domknąć w relacji dwustronnej. Nie oznacza to, że instrumenty unijne są bez znaczenia. SAFE, nowy unijny mechanizm pożyczkowy na obronność, może pomóc finansować podobne zakupy, a wspólne standardy zwiększają szanse, że sprzęt będzie działał razem. Sam wybór platformy, szkolenie przejściowe, a potem dekady serwisu i modernizacji pozostają jednak decyzjami państw.

Co pozostaje niewiadome

Publicznie dostępne dokumenty nie potwierdzają, czy Orka otrzyma finansowanie z SAFE. Nie ujawniono warunków prawnych dotyczących okrętu przejściowego. Daty dostaw mają roczny margines niepewności. Zapowiadane w Polsce zdolności serwisowe są na razie zobowiązaniem przemysłowym, nie gotową infrastrukturą. Nie pojawiła się też zweryfikowana reakcja Rosji.

Nowe okręty nie wejdą do służby przez kilka lat. Sam kontrakt już teraz pokazuje jednak, gdzie w europejskiej obronności znajduje się sprawczość: po stronie państw, które podejmują decyzje, firm, które potrafią budować, oraz relacji dwustronnych, które przekładają politykę na produkcję. Integracja obronna Europy powstaje dziś mniej w brukselskich komunikatach, a bardziej w kontraktach, stoczniach i zapleczach serwisowych.