Polska walczy o 4,200 żołnierzy USA

Pentagon odwołał planowaną rotację ok. 4 200 amerykańskich żołnierzy do Polski. Warszawa nie odpowiedziała klasycznym protestem dyplomatycznym, lecz presją w samym Waszyngtonie: republikańscy kongresmeni Don Bacon i Brian Fitzpatrick grożą dziś blokadą części finansowania Pentagonu, jeśli przerzut nie zostanie przywrócony (Politico, RMF24). Równolegle wiceminister spraw zagranicznych Marcin Przydacz ma rozmawiać w tej sprawie z sekretarzem stanu Marco Rubio. Spór o jedną brygadę pokazuje słabość, którą w regionie zwykle przykrywa język sojuszniczych deklaracji: obecność amerykańskich wojsk pancernych w Polsce odstrasza Rosję i uwiarygadnia obronę państw bałtyckich, ale opiera się przede wszystkim na decyzjach politycznych, nie na twardym zobowiązaniu prawnym.

Luka między obietnicą a gwarancją

Amerykańskie siły pancerne rotują przez polskie bazy, m.in. Żagań i Świętoszów, od 2017 r. Nie jest to jednak stały garnizon, lecz model rotacyjny: jednostki przyjeżdżają, ćwiczą i są zastępowane przez kolejne (Rzeczpospolita). Na szczycie NATO w Madrycie w 2022 r. sojusz obiecał wzmocnienie obrony wschodniej flanki oraz siły gotowe do rozwinięcia do poziomu brygady „tam i wtedy, gdzie będzie to wymagane”. Nie dało to Polsce prawa do konkretnej, nazwanej amerykańskiej brygady (NATO). Podpisana w 2020 r. dwustronna umowa o wzmocnionej współpracy obronnej pozwala wojskom USA działać z terytorium Polski, ale nie nakazuje Waszyngtonowi utrzymywać ich tu w określonej liczbie (US State Department).

Warszawa działa właśnie w tej luce. Kongres nie może bezpośrednio rozkazać Pentagonowi wysłania konkretnej jednostki, ale może podnieść polityczny i budżetowy koszt jej wycofania. National Defense Authorization Act, czyli coroczna ustawa wyznaczająca ramy polityki obronnej USA, oraz ustawy budżetowe dają parlamentarzystom realne instrumenty: mogą żądać od Pentagonu certyfikacji ryzyk przed redukcją sił, raportów dla komisji albo zablokować środki przeznaczone na wycofanie (CBO). Przewodniczący komisji sił zbrojnych Izby Reprezentantów Mike Rogers już wcześniej publicznie zarzucił kierownictwu Pentagonu obchodzenie Kongresu przy zmianach w rozmieszczeniu wojsk w Europie (The Hill). Polska kalkulacja jest prosta: dopóki trwa kolejny cykl budżetowy, sojusznicy w Kongresie mogą próbować wpisać obecność wojskową w prawo, zanim decyzja administracyjna stanie się faktem dokonanym.

Dlaczego to wykracza poza Warszawę

Polska presja w Kongresie jest najbardziej widocznym przykładem szerszego zjawiska na wschodniej flance NATO. Państwa regionu budują bazy, dowództwa i zależności polityczne tak, aby ewentualne ograniczenie obecności USA było dla Waszyngtonu trudniejsze do uzasadnienia.

Litwa traktuje amerykańskie wojska pancerne w Polsce jako logistyczny punkt oparcia dla własnej obrony. Przesmyk suwalski, czyli wąski pas lądu między Polską a Litwą, ściśnięty między rosyjskim obwodem kaliningradzkim a Białorusią, sprawia, że oba państwa tworzą w praktyce jedną przestrzeń operacyjną. Prezydent Gitanas Nausėda przekonuje, że obecność USA w Europie jest „niezastąpiona” (LRT). Jednocześnie Wilno buduje w Rudninkach, niedaleko granicy z Polską, stałą bazę dla niemieckiej brygady. To drugi punkt oparcia, tym razem niezależny od Waszyngtonu (Reuters).

Rumunia wybrała inną metodę: oferuje Amerykanom infrastrukturę, której Waszyngton i tak potrzebuje. Bukareszt udostępnia bazę lotniczą Mihail Kogălniceanu oraz instalację obrony przeciwrakietowej Aegis Ashore w Deveselu, monitorującą zagrożenia balistyczne w rejonie Morza Czarnego (Stirile ProTV, Agerpres). Zamiast zabiegać przede wszystkim o Kongres, Rumunia buduje argument geograficzny: tego miejsca w amerykańskiej architekturze bezpieczeństwa nie da się łatwo zastąpić.

Niemcy pełnią funkcję, bez której wysunięte jednostki na wschodzie byłyby znacznie mniej użyteczne: są zapleczem logistycznym i dowódczym. Minister obrony Boris Pistorius nazwał nowe obowiązki Berlina na wschodniej flance „sygnałem dla Waszyngtonu” (n-tv). Niemiecko-holenderski korpus przejął bieżące planowanie wojskowe dla sił sojuszniczych w Estonii i na Łotwie: koordynuje rotacje, ćwiczenia i plany wzmocnienia (Deutschlandfunk). Polska przyjmuje wysunięte siły pancerne, Niemcy organizują system, który ma je utrzymać i doprowadzić tam, gdzie będą potrzebne.

Jak mocne są te kotwice?

Stawka wojskowa jest realna. W szeroko cytowanej grze wojennej RAND wskazywał, że do powstrzymania szybkiego rosyjskiego natarcia na stolice państw bałtyckich NATO potrzebowałoby ok. siedmiu brygad, w tym trzech ciężkich brygad pancernych (RAND). W Waszyngtonie istnieje jednak konkurencyjne podejście, kojarzone z szefem polityki Pentagonu Elbridge’em Colbym: odstraszanie miałoby działać przy mniejszym amerykańskim śladzie wojskowym, pod warunkiem większego udziału Europejczyków w kosztach i zdolnościach (Baird Maritime).

Nie wiadomo jeszcze, czy groźba Bacona i Fitzpatricka stanie się wiążącym zapisem w ustawie budżetowej, czy pozostanie przypisem w negocjacjach o wydatkach. Sam epizod mówi jednak więcej o naturze amerykańskiej gwarancji niż niejeden komunikat szczytu NATO. Skoro Warszawa potrzebuje dwóch kongresmenów, by obronić jedną rotację brygady, to obecność USA nigdy nie była tak trwała, jak sugerował język sojuszniczych deklaracji. Każda kotwica budowana dziś przez wschodnią flankę, od nacisku w Kongresie przez infrastrukturę po dostęp do baz, jest obejściem tej samej słabości: obietnicy, którą można zmienić jedną decyzją Pentagonu.