Polska bliżej produkcji pocisków Patriot

Decyzję wymusił kryzys podaży. Polska 26 maja uzyskała wstępną zgodę USA na współprodukcję pocisków przechwytujących PAC-3 MSE do systemów Patriot na własnym terytorium. Wiceszef MON Cezary Tomczyk zapowiedział, że rozmowy obejmują także rakiety do HIMARS-ów i pociski Hellfire (Fakt). Tło jest proste: amerykańska kampania przeciw Iranowi na początku roku zużyła ok. 2 330 pocisków PAC-3, czyli mniej więcej połowę globalnych zapasów (CSIS). Amerykańskie fabryki nie są w stanie szybko odbudować rezerw, więc Waszyngton szuka kolejnych linii produkcyjnych. Polska zgłosiła gotowość.

Ten układ ma jednak jasne ograniczenie. Każdy komponent, dokumentacja techniczna i ewentualny reeksport pozostają pod kontrolą amerykańskiego prawa, przede wszystkim ITAR, czyli systemu regulacji eksportu technologii obronnych. Polska może zyskać zakład i kompetencje przemysłowe, ale nie pełną swobodę decyzji.

Sygnał polityczny, nie licencja produkcyjna

„Wstępna zgoda” oznacza zgodę polityczną, nie pozwolenie na uruchomienie produkcji. Zanim z polskiej linii montażowej zejdzie pierwszy pocisk, Warszawa i Waszyngton muszą uzgodnić licencje produkcyjne oraz umowy o wsparciu technicznym. Każdy z tych dokumentów wymaga autoryzacji Departamentu Stanu i notyfikacji Kongresu. Polskie firmy już dziś wytwarzają elementy wyrzutni i segmenty silników rakietowych (Army Recognition), ale pełny montaż pocisku to inny poziom dostępu do technologii. Według Unian eksperci szacują, że produkcja kompletnych interceptorów w Polsce mogłaby ruszyć za pięć do dziesięciu lat. Głowica naprowadzająca, ładunek bojowy i system sterowania pozostają amerykańską własnością intelektualną, a Lockheed Martin zachowuje kontrolę nad projektem.

Polska nie jest jedynym adresatem takiej oferty. Roczna produkcja PAC-3 wynosi ok. 620 sztuk, a plan zakłada wzrost do 2 000 sztuk do 2030 r. (Lockheed Martin). Zaległe zamówienia państw NATO przekraczają 4 300 pocisków, czyli przy obecnym tempie odpowiadają siedmiu latom produkcji (CSIS). Równoległe propozycje współprodukcji trafiają do Hiszpanii, Arabii Saudyjskiej i Japonii. Jedna fabryka w Camden w stanie Arkansas nie zaopatrzy całego świata.

Zderzenie z Brukselą

Najbliższy spór rozegra się w Brukseli. Unijny instrument SAFE (Security Action for Europe), czyli program pożyczek obronnych o wartości 150 mld EUR, wymaga, aby co najmniej 65% wartości komponentów pochodziło z Europy (EU Defence). Pociski PAC-3 montowane w Polsce niemal na pewno nie spełnią tego progu. System naprowadzania, głowica i silnik rakietowy opierają się na amerykańskiej własności intelektualnej.

W praktyce europejska obrona przeciwlotnicza rozchodzi się na dwa tory. Systemy projektowane w Europie, takie jak francusko-włoski SAMP/T czy niemiecki IRIS-T, kwalifikują się do unijnego finansowania. Systemy produkowane na licencji USA mogą wypaść poza ten mechanizm, nawet jeśli montaż odbywa się w Europie. Polska ma otrzymać z SAFE 43,7 mld EUR (Breaking Defense), ale jej kluczowy program obrony powietrznej może nie mieć dostępu do tych pieniędzy. Podobna niejasność dotyczy belgijskiego planu montażu F-35 we Włoszech (Army Recognition). Bruksela nie rozstrzygnęła jeszcze, czy „wyprodukowane w Europie według amerykańskiej dokumentacji” oznacza produkt europejski.

Cztery ścieżki obrony powietrznej, bez koordynacji

Polska decyzja pogłębia rozdrobnienie, które już wcześniej stało się faktem. Warszawa celowo pozostała poza niemiecką inicjatywą ESSI, czyli European Sky Shield Initiative, grupą 23 państw wspólnie kupujących systemy obrony powietrznej, i wybrała budowę własnego systemu narodowego (DBwV). Francja promuje SAMP/T jako europejską alternatywę; szef francuskiego sztabu generalnego mówił w Senacie, że system przechwytuje manewrujące pociski balistyczne, z którymi Patriot ma trudności (Opex360). Osobna koalicja 13 państw, powołana w maju w Kijowie, ma z kolei produkować pociski antybalistyczne w całości w Europie (Euromaidanpress).

Europa prowadzi więc co najmniej cztery równoległe projekty obrony powietrznej, a SAFE, fundusz pomyślany jako narzędzie konsolidacji europejskiego przemysłu obronnego, nie daje jasnej odpowiedzi, które z nich mają status europejski. Polska zyskuje realne moce produkcyjne bliżej wschodniej flanki. Dopóki jednak Bruksela nie zdecyduje, czy europejski montaż amerykańskiej technologii wystarcza do uzyskania unijnego finansowania, największy fundusz obronny UE i największy wschodni sojusznik Unii będą działały w przeciwnych logikach.