Polska broni €123 Billion

W sporze o kolejny siedmioletni budżet UE Polska postawiła sprawę jasno: proponowana pula 123 mld EUR nie podlega negocjacjom (gov.pl, Polskie Radio). Po drugiej stronie stoją Niemcy i pięć innych zamożnych państw członkowskich, które chcą obciąć projekt Komisji Europejskiej wart niemal 2 bln EUR o setki miliardów. Wieloletnie ramy finansowe, czyli prawnie wiążący siedmioletni limit unijnych wydatków, wymagają jednomyślności wszystkich 27 rządów. W praktyce każde państwo może zablokować porozumienie.

Przewodniczący Rady Europejskiej António Costa przyjedzie do Warszawy 9 września w ramach czterotygodniowego objazdu po stolicach. Sprawdza, gdzie leżą granice ustępstw przed październikowym szczytem. Irlandia, która będzie sprawować rotacyjną prezydencję w Radzie UE i prowadzić negocjacje między państwami, chciałaby zamknąć porozumienie do grudnia (Euronews, European Movement Ireland). Jak pisaliśmy po tym, gdy Berlin zorganizował własny blok nacisku (To Brief), czasu jest coraz mniej, a obozy negocjacyjne stają się coraz twardsze.

Co naprawdę obejmuje polska koperta

Kwota 123 mld EUR nie oznacza tylko pieniędzy na drogi i mosty. Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej zapowiada, że w jednym planie miałyby się znaleźć środki z polityki spójności, dopłaty rolne, finansowanie ochrony granic, fundusze migracyjne, rekompensaty klimatyczne oraz nowe wydatki powiązane z obronnością (gov.pl). Cięcie tej koperty nie byłoby więc korektą jednego programu. Uderzyłoby jednocześnie w rolników, Straż Graniczną i inwestycje regionalne.

Według szacunków polskich mediów Polska wpłaciłaby do unijnego budżetu w całym okresie około 73 mld EUR, co przy utrzymaniu pełnej alokacji dałoby korzyść netto rzędu 50 mld EUR (Next Gazeta, Interia). Warszawa nie broni tego modelu sama. Prezydent Rumunii powiedział Coście, że polityka spójności i rolnictwo muszą zachować znaczącą skalę finansowania (Mediafax). Bukareszt twierdzi też, że 17 państw członkowskich kwestionuje około 10-procentowe cięcia wydatków rolnych i regionalnych w projekcie Komisji (RRI). Podobne stanowisko zajmuje Hiszpania, argumentując, że nowe wydatki na obronność i konkurencyjność nie powinny odbywać się kosztem dopłat rolnych (Infobae).

Czego chcą płatnicy netto

Kanclerz Friedrich Merz zaprosił 27 sierpnia Danię, Holandię, Austrię, Finlandię i Szwecję. We wspólnym oświadczeniu sześć państw stwierdziło, że projekt Komisji trzeba zmniejszyć „o kilkaset miliardów euro w zrównoważony sposób”, a oszczędności muszą objąć wszystkie działy wydatków, w tym rolnictwo i spójność (Bundesregierung). Ta grupa odrzuca również nowe wspólne zadłużenie UE (ORF). Budżety narodowe są pod presją, a proponowany przez Komisję wzrost wydatków nawet o 60% Merz określił jako „nie do udźwignięcia” (FAZ).

Litwa pokazuje jednak, że tego sporu nie da się sprowadzić do prostego podziału na państwa broniące pieniędzy rolnych i regionalnych oraz państwa domagające się większych wydatków obronnych. Prezydent Gitanas Nausėda powiedział Coście w Wilnie, że budżet musi odzwierciedlać nową sytuację bezpieczeństwa w Europie, w tym większe finansowanie obronności i mobilności wojskowej. Zastrzegł jednak, że nowych priorytetów „nie należy rozwiązywać przez osłabianie polityki spójności” (Delfi). Państwa wschodniej flanki chcą obu rzeczy naraz. To oznacza, że nie wystarczy przesunąć pieniędzy z jednej rubryki do drugiej.

Rachunek, który się nie spina

Obronność, konkurencyjność, zobowiązania wobec Ukrainy oraz 149,3 mld EUR spłat długu zaciągniętego w czasie pandemii wymagają finansowania (European Parliament). Jeżeli polska koperta zostanie ochroniona, Hiszpania i Rumunia obronią wydatki rolne, a budżet obronny wzrośnie, pozostają trzy wyjścia: płatnicy netto zapłacą więcej, UE stworzy nowe źródła dochodów albo cięcia spadną gdzie indziej. Komisarz budżetowy Piotr Serafin deklaruje optymizm co do porozumienia podczas irlandzkiej prezydencji (Irish Times). Costa ostrzega z kolei, że brak uzgodnienia przed wygaśnięciem obecnych programów w 2028 r. przerwałby finansowanie w całej Europie (Brussels Times).

Optymizm nie zastępuje konstrukcji finansowej. Dopóki państwa członkowskie nie odpowiedzą, czy UE ma podnieść własne dochody, przyjąć głębsze cięcia, czy ponownie się zadłużyć, polska i niemiecka czerwona linia mieszczą się pod tym samym limitem wydatków. Jedna z nich będzie musiała się przesunąć.