Polskie i szwedzkie myśliwce przechwyciły Su-30

W połowie lipca 2026 r. polskie myśliwce dyżurne z bazy w Malborku przechwyciły nad Bałtykiem rosyjskie Su-30 oraz samolot rozpoznawczy Ił-20M. Następnie eskortę przejęły szwedzkie Gripeny. Nie doszło do naruszenia przestrzeni powietrznej, nikt nie użył broni. Rosyjskie maszyny leciały w przestrzeni międzynarodowej bez zgłoszonych planów lotu i z wyłączonymi transponderami. To nie jest samo w sobie nielegalne, ale oznacza, że samoloty stają się niewidoczne dla cywilnych systemów kontroli ruchu lotniczego (MilMag, Spiegel).

Sam incydent zakończył się dokładnie tak, jak powinna działać misja air policing: identyfikacja, eskorta, dokumentacja, powrót do bazy. Znaczenie miało coś innego: przekazanie rosyjskich maszyn z polskiej eskorty pod szwedzką. Szwecja weszła do NATO w marcu 2024 r. (NATO). Dziś jej Gripeny pracują w tym samym łańcuchu dowodzenia co polskie F-16. Widoczna część systemu zadziałała. Publicznie niewyjaśnione pozostaje pytanie ważniejsze: kto wydaje rozkaz użycia siły, gdy obiekt przestaje być tylko obserwowanym naruszycielem procedur.

Jak działa alarmowy start myśliwców

Procedura jest techniczna i powtarzalna. Radary wykrywają niezidentyfikowany samolot. Ślad trafia do natowskiego Połączonego Centrum Operacji Powietrznych w Uedem w Niemczech, gdzie dane z krajowych systemów radarowych są składane w jeden obraz sytuacji powietrznej (Bundeswehr). CAOC jest węzłem całego mechanizmu: wskazuje, które myśliwce mają wystartować, kiedy mają przejąć kontakt i gdzie eskortę ma przejąć kolejna para maszyn.

Piloci podchodzą do obiektu, potwierdzają typ samolotu i oznaczenia, próbują nawiązać łączność radiową, a następnie lecą obok niego do momentu, gdy opuści dany rejon albo zostanie przekazany innemu patrolowi sojuszniczemu.

NATO prowadzi tę misję całą dobę, siedem dni w tygodniu, w czasie pokoju. W 2023 r. samoloty sojuszu startowały alarmowo ponad 300 razy, najczęściej nad Bałtykiem (NATO). Typowy powód to rosyjskie samoloty wojskowe w pobliżu granic państw bałtyckich, z wyłączonymi transponderami i bez kontaktu z cywilnymi kontrolerami (LRT). Lipcowe przechwycenie mieści się w tym schemacie.

Szwecja zmienia mapę

Rosyjskie loty w pobliżu granic NATO nie są nowością. Zmieniła się geografia operacyjna. Tym razem polska załoga przechwyciła rosyjskie maszyny, a szwedzka kontynuowała eskortę, przy koordynacji tego samego natowskiego ośrodka dowodzenia. Przed wejściem Szwecji do sojuszu obraz sytuacji powietrznej nad Bałtykiem miał słabsze punkty. Teraz NATO ma więcej samolotów, więcej miejsc przekazania eskorty i gęstszą sieć sensorów od południowego Bałtyku po Zatokę Fińską.

Polska daje bliskość reakcji. Malbork leży niedaleko Kaliningradu, silnie zmilitaryzowanej rosyjskiej eksklawy, więc polskie myśliwce mogą szybko dotrzeć do rejonu przechwycenia. Start odbywa się na podstawie decyzji krajowych, ale szerszą sytuację koordynuje CAOC Uedem. Szwecja dodaje głębię na północy, czyli tam, gdzie wcześniej system miał mniej punktów oparcia.

Z rosyjskiej perspektywy lipcowe loty prawdopodobnie nie służyły zdobyciu przestrzeni, lecz danych: czasu reakcji, emisji radarowych, sposobu łączności w pobliżu ćwiczeń sojuszniczych. To standardowe rozpoznanie w czasie pokoju, prowadzone przez obie strony.

Od patrolowania do obrony

Eskortowanie i zestrzelenie to dwie różne misje. Air policing oznacza identyfikację, śledzenie i raportowanie. Obrona powietrzna oznacza także uprawnienie do neutralizacji zagrożenia. Estonia, Łotwa i Litwa od 2004 r. opierają się na rotacyjnych dyżurach sojuszniczych myśliwców, ponieważ same nie mają odpowiednich sił. Dlatego chcą, by granica między patrolowaniem a obroną była mniej paraliżująca operacyjnie.

Estoński minister obrony Hanno Pevkur ogłosił, że 22-letnia misja Baltic Air Policing jest podnoszona do formuły misji obrony powietrznej (ERR, Aviation Week). Taka zmiana miałaby poszerzyć uprawnienia SACEUR, czyli naczelnego dowódcy sił NATO w Europie, i doprecyzować sytuacje, w których pilot może działać bez czekania na zgodę stolicy. Argument Pevkura jest prosty: pilot nie powinien potrzebować politycznej autoryzacji, aby zestrzelić drona, który wleciał w przestrzeń powietrzną NATO (Defence24).

Litewscy urzędnicy dodali zastrzeżenie. Modernizacja zmienia poziom gotowości i swobodę działania dowódców, ale nie oznacza automatycznie większej liczby natowskich myśliwców w państwach bałtyckich. Deficytowe systemy obrony powietrznej dalekiego zasięgu nadal byłyby rozmieszczane tylko wtedy, gdy wymagałaby tego sytuacja (Delfi).

Lipcowy epizod pokazał, że natowska infrastruktura nad Bałtykiem działa praktycznie: wykrywa, podrywa dyżurne myśliwce, identyfikuje, eskortuje i przekazuje kontakt między państwami. Nie rozstrzygnął jednak trudniejszej kwestii. Sojusz pokazał, że potrafi płynnie przekazać eskortę z jednego kraju do drugiego. Nie pokazał publicznie, kto dokładnie podejmuje decyzję o użyciu siły, gdy cel nie jest już tylko obiektem obserwacji.