Portugalia tnie inwestycje publiczne o 31%

Projekt budżetu Portugalii na 2027 r. przewiduje 9,687 mld EUR inwestycji publicznych, wobec 14,035 mld EUR w 2026 r. To spadek o 31% w ujęciu nominalnym, czyli przed uwzględnieniem inflacji (CFP, ECO). Ten sam projekt zakłada nadwyżkę w wysokości zaledwie 0,1% PKB, opartą na założeniu szybszego wzrostu, niż przewiduje portugalski urząd nadzoru fiskalnego (załącznik do budżetu).

Minister finansów Joaquim Miranda Sarmento przekazał projekt parlamentowi 8 października 2026 r. Posłowie jeszcze go nie zatwierdzili (rząd).

Dlaczego kończą się pieniądze

Inwestycje publiczne obejmują drogi, szpitale, szkoły i inne trwałe dobra, które państwo buduje lub kupuje. W projekcie ich udział w PKB ma spaść z około 4,3% do 2,8% (załącznik do budżetu).

Spadek wiąże się z zakończeniem PRR, czyli portugalskiej części unijnego Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, utworzonego po pandemii. Fundusz wypłacał dotacje po realizacji uzgodnionych kamieni milowych, a unijne przepisy wyznaczyły państwom termin ich osiągnięcia na 31 sierpnia 2026 r. (rozporządzenie w sprawie Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności). Lizbona ogłosiła zakończenie swojego planu w sierpniu, po tym jak Bruksela wypłaciła ostatnią transzę (To Brief).

Inwestycje finansowane poza PRR mają wzrosnąć o 6,8% nominalnie, wynika z informacji Jornal Económico. Ich punkt wyjścia jest jednak znacznie niższy, więc nie zrekompensują większości środków, które znikną wraz z końcem programu odbudowy.

Rząd chce zmniejszyć lukę, przyspieszając wydatki z Portugal 2030, unijnego programu spójności finansującego projekty w uboższych regionach (rząd). Na papierze program ma jeszcze duże środki do wykorzystania. Projekty „zatwierdzone” mają już przydzielone pieniądze, natomiast „zrealizowane” oznaczają środki faktycznie wydane. Do 31 sierpnia Portugal 2030 zatwierdził projekty o wartości około 14,3 mld EUR, ale wydał tylko 5 mld EUR (panel Portugal 2030).

Niewydane środki nie tworzą wolnej puli. Pieniądze z polityki spójności są przeznaczone na konkretne regiony i cele, a przepisy pozwalają rozliczać kwalifikowane wydatki do 31 grudnia 2029 r. (unijne przepisy o polityce spójności). Szybsze wydawanie może pomóc, ale ten program nie przejmie po prostu zadań zaplanowanych w ramach funduszu odbudowy.

Nadwyżka zależy od wzrostu

Nadwyżka w wysokości 0,1% to prognoza, a nie osiągnięty wynik. Rząd zakłada, że w 2027 r. realny wzrost, czyli wzrost produkcji po odjęciu inflacji, wyniesie 2,1% (załącznik do budżetu). Conselho das Finanças Públicas (CFP), niezależny portugalski urząd nadzoru fiskalnego, przewiduje 1,8% (CFP). Prognoza OECD w pierwszym wydaniu „Economic Outlook” z 2026 r. była jeszcze niższa i wynosiła 1,7% (OECD).

CFP uznał założenie rządu za statystycznie prawdopodobne. Zwrócił jednak uwagę, że ryzyka przemawiają raczej za słabszym wzrostem (ECO).

Wzrost wpływa na dochody budżetu konkretnymi kanałami. Składki na ubezpieczenia społeczne, płacone od wynagrodzeń przez pracowników i pracodawców, mają wzrosnąć o 7,8%, podaje SAPO. Budżet zakłada wzrost zatrudnienia o 1,4% i wynagrodzeń na pracownika o 4,5%. Wpływy ze składek zależą od liczby pracujących i wysokości płac przed uwzględnieniem inflacji, więc słabszy wzrost PKB nie obniży ich automatycznie. Zmniejszyłby je spadek tempa zatrudniania lub podwyżek.

Cięcie inwestycji daje budżetowi mniej swobody, niż sugeruje jego skala. Większość znikających wydatków finansowały dotacje unijne, których wpływ również się kończy. Niższe wydatki zostaną więc w dużej mierze zrównoważone przez niższe dochody, zamiast powiększyć nadwyżkę. Przy marginesie wynoszącym 0,1% PKB nawet niewielki niedobór wzrostu lub wpływów ze składek może zamienić nadwyżkę w deficyt.

Co posłowie muszą jeszcze ustalić

Skala spadku finansowania jest jasna, ale jego wpływ na poszczególne projekty już nie. Zbiorcze tabele budżetowe pokazują, jak bardzo zmaleją inwestycje, lecz nie informują, czy pozostały niedokończone projekty finansowane z funduszu odbudowy ani skąd miałyby pochodzić pieniądze na ich dokończenie.

Przed ostatecznym głosowaniem ministerstwo finansów powinno odpowiedzieć posłom na te pytania. Muszą wiedzieć, które projekty, jeśli takie są, wciąż wymagają finansowania i z której pozycji budżetu zostanie ono pokryte.

Z dostępnych danych wynika, że projekt mocno ogranicza inwestycje publiczne wraz z końcem unijnych środków na odbudowę, a pozostałe fundusze zastąpią tylko część tej kwoty. Niewielka nadwyżka zależy od wzrostu szybszego, niż przewidują zarówno urząd nadzoru fiskalnego, jak i OECD. Jeśli gospodarka urośnie w tempie bliższym ich prognozom, marginesu bezpieczeństwa prawie nie będzie.