PSD blokuje rumuńskie 4,5 mld EUR

Bukareszt dostał zgodę Komisji Europejskiej, ale może nie mieć większości w parlamencie. 13 lipca Sorin Grindeanu, lider PSD, największej partii w Rumunii, zapowiedział, że jego posłowie nie poprą automatycznie ustaw reformujących państwo, od których zależy wypłata reszty środków z unijnego funduszu odbudowy (Digi24). Kilka dni wcześniej KE zatwierdziła zmieniony rumuński Krajowy Plan Odbudowy, a ministrowie finansów państw UE dali mu zielone światło w Radzie UE. Tyle że akceptacja planu jedynie otwiera drogę do pieniędzy. Nie uruchamia przelewu.

Warunek jest prosty: sześć ustaw musi przejść przez rumuński parlament przed 31 sierpnia 2026 r. To ostateczny termin dla wszystkich rządów UE na wykonanie reform zapisanych w instrumencie odbudowy i odporności, czyli pandemicznym funduszu, który wypłaca pieniądze dopiero po realizacji uzgodnionych kamieni milowych (wytyczne Komisji dotyczące zamknięcia programu, rozporządzenie 2021/241).

Czas jako narzędzie nacisku

Tymczasowy premier Ilie Bolojan wskazał sześć kluczowych projektów i wystąpił o nadzwyczajne posiedzenia parlamentu. Pakiet obejmuje m.in. limit wynagrodzeń w sektorze publicznym, przepisy antykorupcyjne, zachęty dla administracji podatkowej oraz reformę służby cywilnej (Mediafax). Od tych ustaw zależy ponad 4,5 mld EUR dotacji z planu, którego wartość po rewizji wynosi 20,2 mld EUR (Agerpres, Romania Insider).

W czerwcu Rumunia otrzymała 2,25 mld EUR w czwartej transzy, po tym jak Komisja potwierdziła wykonanie wcześniejszych kamieni milowych (2EU Brussels). Pozostałe środki zależą jednak właśnie od ustaw, których przyjęcie PSD stawia dziś pod znakiem zapytania.

Jeszcze tydzień przed zmianą tonu Grindeanu sam mówił, że nadzwyczajne posiedzenie parlamentu jest „absolutnie obowiązkowe”. Minister reform Dragoș Pîslaru ostrzegł, że Bruksela wykonała swoją część pracy, ale „film urywa się w Bukareszcie”, jeśli PSD odmówi głosowania (Digi24). PSD nie musi prowadzić kampanii przeciwko Unii, by zablokować pieniądze. Wystarczy przeciągnąć procedury do terminu, którego nie da się już odwrócić.

Ten sam problem, inne wąskie gardła

W Rumunii słabym punktem jest parlament. W innych państwach UE ten sam sierpniowy termin uderza w inne elementy państwa.

W Portugalii rząd zaproponował podniesienie progu obowiązkowej wcześniejszej kontroli przez Tribunal de Contas, czyli krajowy trybunał obrachunkowy, z około 750 tys. EUR do 10 mln EUR. Argument był praktyczny: mniej kontroli z góry ma przyspieszyć projekty, które trzeba zamknąć na czas. Prokurator generalny ostrzegł jednak, że taka zmiana osłabia zapobieganie nielegalnym wydatkom (ECO, Jornal Económico). W końcówce funduszu odbudowy powraca więc znany dylemat: szybciej wydawać pieniądze czy zachować pełniejszą kontrolę nad ich wydawaniem.

We Włoszech ostatnia transza z funduszu odbudowy, warta 28,4 mld EUR, zależy od realizacji 159 pozostałych celów. Do kwietnia wykonano z nich tylko 11 (Il Sicilia). Na Węgrzech zmieniony plan o wartości 10 mld EUR uzyskał formalną zgodę w lipcu, ale wypłaty nadal zależą od kamieni milowych dotyczących walki z korupcją, sądownictwa i EPPO, czyli Prokuratury Europejskiej ścigającej transgraniczne nadużycia finansowe w UE. Formalna aprobata może więc przez długi czas współistnieć z zamrożonymi pieniędzmi (HVG, Brussels Signal).

Kto musi wybrać

We wszystkich czterech krajach mechanizm jest podobny. Najłatwiejsze kamienie milowe, uruchomienie przetargów i zobowiązania inwestycyjne wykonano najpierw. Trudniejsze reformy strukturalne przesunięto na ostatnie tygodnie. Parlament Europejski zwracał uwagę na to napięcie, wskazując, że do końca 2024 r. wypłacono tylko 47% dostępnych środków z funduszu odbudowy, a jedynie 15 z 22 raportujących państw członkowskich potwierdziło, że pieniądze dotarły do ostatecznych beneficjentów (Parlament Europejski).

Fundusz odbudowy miał płacić za rezultaty, nie za obietnice. Termin 31 sierpnia nadaje tej zasadzie realną wagę. Komisja nie może jednak zmusić parlamentu do głosowania, sądu do samoreformy ani organu kontroli do przyspieszenia procedur. Jeśli reformy okażą się niepełne, KE stanie przed wyborem: obciąć wypłaty albo uznać częściową realizację. Rumunia, gdzie PSD może zablokować reformy bez otwartego sporu z Unią, pokaże, czy ten wybór rzeczywiście istnieje.