RBI walczy o €3.15 billion

Raiffeisen Bank International próbuje w Wiedniu odzyskać 3,15 mld EUR od spółki powiązanej z Rosją. Stawką są aktywa zamrożone przez unijne sankcje. Rosyjskie sądy uznały wcześniej, że to RBI ma zapłacić tej samej spółce. Austriacki bank chce więc, by sąd w Austrii pozwolił mu sięgnąć po majątek unieruchomiony przez UE. W tej skali europejskie sądy nie rozstrzygały jeszcze, czy zamrożone aktywa mogą stać się źródłem wypłaty dla zachodniej firmy, która poniosła straty w Rosji.

Pozew dotyczy 28,5 mln akcji Strabagu, największej austriackiej grupy budowlanej, a także zatrzymanych dywidend i gotówki należących do Rasperii, podmiotu powiązanego z Rosją. Jej pakiet został zamrożony na podstawie rozporządzenia UE 269/2014. RBI poinformował 23 lipca, że rosyjski zakaz prowadzenia sporów za granicą, czyli sądowy nakaz mający powstrzymać strony przed pozwami poza Rosją, wciąż pozostawia przestrzeń do postępowania w Austrii bez uruchomienia kar sięgających 2,85 mld EUR (Reuters/Euronext, MarketScreener).

Jak narastały straty

RBI próbował wyjść z Rosji częściowo przez transakcję opartą na pakiecie akcji Strabagu należącym do Rasperii. Umowa się rozpadła. Rosyjskie sądy zamieniły nieudaną próbę wyjścia w serię obciążeń finansowych. W jednym orzeczeniu nakazały rosyjskiej spółce zależnej RBI zapłatę około 2,4 mld EUR. Drugie, z grudnia 2025 r., dodało kolejne 339 mln EUR.

Nie były to wyroki wyłącznie na papierze. W marcu rosyjski bank centralny wyegzekwował jedno z rozstrzygnięć, ściągając 31,567 mld RUB bezpośrednio z rachunku spółki zależnej (raport RBI za I kwartał 2026 r.). Już w lipcu ubiegłego roku RBI odpisał 1,2 mld EUR oczekiwanych wpływów i wykazał 557 mln EUR straty kwartalnej (EQS News, Global Banking and Finance). W tym miesiącu rosyjski sąd zablokował sprzedaż rosyjskiej części RBI (Ground News).

Skoro droga wyjścia w Moskwie została zamknięta, bank przeniósł spór do Wiednia.

Co naprawdę znaczy „zamrożenie” aktywów

Zamrożenie aktywów w unijnym systemie sankcyjnym oznacza, że właściciel nie może ich sprzedać, przenieść ani pobierać z nich dochodu. UE nie przejmuje jednak własności. Majątek trafia w stan prawnego zawieszenia: pozostaje własnością podmiotu objętego sankcjami, ale nie można nim dysponować. Wytyczne Komisji Europejskiej dotyczące sankcji mówią to wprost: zamrożenie blokuje użycie i transfer, lecz nie zmienia właściciela.

Aby RBI wygrał, austriacki sąd musiałby dopuścić wykorzystanie zamrożonej wartości na potrzeby prywatnego roszczenia odszkodowawczego, a zarazem utrzymać fikcję, że UE niczego nie skonfiskowała. To nieprzetestowana konstrukcja prawna. Jeśli sąd ją zaakceptuje, zamrożenie zacznie działać mniej jak środek ograniczający, a bardziej jak magazyn wartości czekający na właściwego wierzyciela korporacyjnego. Powstaje wtedy klasyczny problem pokusy nadużycia: firmy mogą podejmować gorsze decyzje, jeśli zakładają, że część kosztów ostatecznie pokryje cudzy majątek. Po co wychodzić z Rosji szybko, skoro zamrożone aktywa w Europie mogą kiedyś zrekompensować straty?

Unijni dyplomaci widzą ten problem. Urzędnicy mówili RFE/RL, że wypłata dla RBI mogłaby zostać odebrana jako nagroda dla banku, który pozostał w Rosji, i zachęcić Moskwę do kolejnych przejęć europejskich aktywów w odwecie (RFE/RL).

Kto zyskuje, kto traci

Jeżeli pozew się powiedzie, wartość odzyskają akcjonariusze i zarząd RBI. To bezpośredni zysk właścicielski. Strona Rasperii objęta sankcjami straci ekonomiczną wartość aktywów, do których i tak nie ma dziś dostępu. Unijny system sankcyjny poniesie stratę trudniejszą do policzenia: osłabi się jego wiarygodność jako neutralnego mechanizmu blokady, a nie narzędzia redystrybucji.

Skutki mogą wyjść poza Austrię. Europejskie firmy, które wciąż mają ekspozycję na Rosję, mogą stać się celem ostrzejszych działań odwetowych, jeśli Moskwa uzna austriacki precedens za sięganie przez Europę po zamrożoną własność. Nierozwiązane rosyjskie spory już dziś osłabiają RBI jako regionalnego kupującego: oferta banku na Addiko Bank w regionie adriatyckim wynosi 26,50 EUR za akcję, podczas gdy NLB proponuje 37 EUR i ma poparcie EBOR, czyli Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju (Delo, Dnevnik).

Dla klientów detalicznych RBI w Czechach, Rumunii czy Chorwacji zagrożenie jest pośrednie. Lokalne spółki zależne podlegają odrębnym nadzorom, a unijne prawo chroni depozyty do 100 000 EUR na osobę (dyrektywa o systemach gwarancji depozytów). Bank postrzegany jako bardziej ryzykowny finansuje się jednak drożej, a koszty finansowania z czasem trafiają do kredytobiorców. RBI wykazał 1,44 mld EUR zysku za 2025 r. po wyłączeniu Rosji (wstępne wyniki RBI, Sustainability Reports). Austriacki pozew jest duży nawet wobec tej skali zarobków.

Sąd w Wiedniu zdecyduje więc nie tylko o sporze jednego banku. Rozstrzygnie, czy sankcyjne zamrożenie może stać się mechanizmem wypłaty. Od tej odpowiedzi zależy, jak każda europejska firma wciąż uwikłana w Rosję policzy koszt kolejnego ruchu.