Rheinmetall podwaja produkcję prochu

W europejskim wyścigu amunicyjnym najłatwiej policzyć gotowe pociski. Trudniej zobaczyć element, bez którego stalowy korpus pozostaje tylko obrobionym metalem: proch miotający, czyli materiał spalający się w lufie i nadający pociskowi energię. Właśnie w ten fragment łańcucha dostaw uderza inwestycja Rheinmetallu w Aschau am Inn w Górnej Bawarii, gdzie między halami chemicznymi a alpejskimi przedgórzami powstaje zakład określany przez firmę jako największa w Europie fabryka prochów miotających.

Rozbudowa ma zwiększyć roczną produkcję z ok. 1 700 ton do 4 200 ton. Do 2028 r. zakład powinien wytwarzać ponad milion modułowych ładunków miotających rocznie (Zeit, Bloomberg). To postęp w miejscu, gdzie Europa rzeczywiście ma wąskie gardło: nie w samych głowicach ani łuskach, lecz w chemii, która wypycha pocisk w stronę celu (Süddeutsche Zeitung).

Aschau oznacza realne zwiększenie zdolności. Oznacza też rozszerzanie prywatnej produkcji za publiczne pieniądze bez opublikowanych zasad, które pokazywałyby, kto w kolejce po ten proch stoi pierwszy.

Co pokazuje luka w prochu miotającym

W marcu 2023 r. państwa UE uzgodniły, że dostarczą Ukrainie milion pocisków artyleryjskich, jednocześnie odbudowując własne uszczuplone zapasy (Council). Tego celu nie osiągnięto. Czeska i polska prasa wskazywały, że problem zaczyna się wcześniej niż na linii montażu: państwom NATO brakuje nitrocelulozy i TNT, czyli podstawowej chemii potrzebnej przed złożeniem amunicji (Novinky, RMF24).

Aschau znajduje się dokładnie w tym punkcie łańcucha. Związek z Ukrainą nie jest teoretyczny: według doniesień lipcowe dostawy Rheinmetallu z 2026 r. miały łączyć pociski z Unterlüss z ładunkami miotającymi DM72 z Aschau oraz z siostrzanego zakładu Nitrochemie w szwajcarskim Wimmis (Warsight).

UE stworzyła trzy instrumenty finansowe, które mają łagodzić niedobór. ASAP, czyli akt wspierający produkcję amunicji, przeznaczył 500 mln EUR na usuwanie przemysłowych wąskich gardeł (ASAP Regulation). SAFE, przyjęty w maju 2025 r., dodał instrument pożyczkowy o wartości 150 mld EUR na inwestycje obronne (Council). Oba narzędzia pompują pieniądze w zdolności produkcyjne. Żadne nie daje Brukseli prawa do rozstrzygania, kto dostanie kolejną tonę prochu Rheinmetallu.

Rheinmetall pozostaje prywatną spółką. O podziale produkcji decydują kontrakty i marże, nie dyrektywy UE czy NATO. Rządy mogą kupować proch w zamówieniach publicznych, NATO może wyznaczać cele i koordynować potrzeby. Nie ma jednak jawnych ram priorytetu, które pokazywałyby, jak dodatkowa produkcja zostanie podzielona między Ukrainę, zapasy narodowe i rezerwy sojusznicze.

Ulga i kruchość jednocześnie

Państwa europejskie chcą większych mocy produkcyjnych, ale zaraz potem pytają, kto będzie je kontrolował.

Polska może czytać bawarską rozbudowę jako realną ulgę, ale równolegle buduje własny bufor. Zakład Mesko w Pionkach, po transferze technologii, ma już zdolność seryjnej produkcji modułowych ładunków miotających, a Agencja Uzbrojenia podpisała kontrakt wart ponad 13,5 mld zł na setki tysięcy pocisków kalibru 155 mm (Milmag). Warszawa potrzebuje dostaw, ale nie chce uzależniać się od jednej doliny w Bawarii.

Finlandia pokazuje inny rodzaj ryzyka. W należącym do Nammo zakładzie prochowym Vihtavuori doszło do wypadku, który przerwał projekt rozbudowy (Yle). Nawet przyjazna, krajowa zdolność może wypaść z systemu po jednym incydencie bezpieczeństwa. Europejska produkcja prochu pozostaje skoncentrowana w rękach trzech firm: Rheinmetallu, Eurenco i Nammo. Nowe moce w Bawarii zmniejszają niedobór, ale jednocześnie pogłębiają zależność od bardzo krótkiej listy dostawców.

Koncentrację wzmacnia wcześniejszy etap chemii. Nitroceluloza, produkowana z lintersu bawełnianego, według doniesień pozostaje ograniczeniem, którego pojedyncza fabryka prochu nie rozwiąże. Pełniejszy łańcuch dostaw wymagałby inwestycji poniżej poziomu hal produkcyjnych: w surowce, prekursory chemiczne i szkolenie pracowników. Tego w unijnych komunikatach o finansowaniu prawie nie widać.

Publiczne pieniądze, prywatny podział

Aschau trafia w właściwe wąskie gardło, ale ma trzy ograniczenia. Pełna zdolność produkcyjna pojawi się dopiero w 2028 r., a więc zbyt późno wobec obecnych niedoborów Ukrainy na froncie. Większość europejskiej produkcji prochu nadal będzie skupiona wokół trzech prywatnych producentów. Instytucje UE i NATO publikują cele amunicyjne, ale wciąż nie pokazują audytowanych zestawień według komponentów: prochu, zapalników, TNT i modułów ładunków.

Luka odpowiedzialności leży po stronie rządów. Żadne ministerstwo obrony państwa członkowskiego ani żadna instytucja UE nie opublikowały zasad pierwszeństwa na moment, w którym produkcja zacznie rosnąć. Dopóki ich nie ma, publiczne pieniądze zwiększają prywatne moce, nie dowodząc publicznej kontroli nad ich wykorzystaniem.