Rumunia chce radarów NATO po eksplozji w porcie

Wybuch drona w porcie w Konstancy pokazał problem, którego nie da się sprowadzić do jednego incydentu. Rumuńskie śledztwo wciąż trwa: w grze pozostają awaria, błąd nawigacji, skutki wojny elektronicznej albo celowe działanie. Prezydent Nicușor Dan potwierdził rozmowy z władzami Ukrainy, ale publicznie nie wskazał sprawcy.

Łatwiej ocenić, co eksplozja odsłoniła. Konstanca jest jedną z czarnomorskich bram unijnych „korytarzy solidarności”, czyli tras transportowych uruchomionych przez Brukselę w 2022 r., aby ukraińskie zboże i towary mogły dalej trafiać na rynki po tym, jak Rosja zakłóciła normalny handel (Komisja Europejska). Obiekt z wojny dotarł do węzła logistycznego, od którego zależy Europa, a żadna publiczna ścieżka odpowiedzialności nie wyjaśnia dziś jasno, kto miał go wykryć, sklasyfikować i zatrzymać.

Luka między radarami

Rumunia ma systemy antydronowe przeznaczone do zwalczania zagrożeń z powietrza. Jeden z nich miał kilka tygodni wcześniej przechwycić drona lecącego nad terytorium kraju. Osobno działa nadzór wybrzeża, prowadzony przez marynarkę wojenną i administrację portową, który śledzi jednostki pływające powyżej określonej wielkości.

Bezzałogowa jednostka nawodna, czyli mała, zdalnie sterowana łódź zdolna do przenoszenia materiałów wybuchowych, nie mieści się wygodnie w żadnej z tych kategorii. Dla obrony powietrznej jest zbyt morska. Dla klasycznego monitoringu statków zbyt mała.

Zakłócenia GPS w rejonie Morza Czarnego są dobrze udokumentowane (GPSJam). Nie ustalono, czy zagłuszanie albo spoofing, czyli podszywanie się pod prawidłowy sygnał nawigacyjny, skierowały akurat tę jednostkę na błędny kurs. Luka obronna istnieje jednak niezależnie od przyczyny: systemy budowano pod inne zagrożenia, a ten obiekt znalazł się pomiędzy nimi.

Rumunia zwróciła się do NATO o czasowe rozmieszczenie radarów i systemów antydronowych wzdłuż wybrzeża (24chasa). Sama prośba dobrze lokalizuje problem: między pokojową regulacją portów a wojennymi obiektami, które dryfują lub są kierowane na wody sojusznicze, choć żaden pojedynczy system krajowy nie został zaprojektowany z myślą o takim scenariuszu.

Kto pilnuje portu?

Ochrona portu takiego jak Konstanca przechodzi przez co najmniej cztery poziomy odpowiedzialności. Żaden nie obejmuje całego problemu.

Najniżej jest administracja portowa, odpowiedzialna za działalność handlową i podstawowe bezpieczeństwo infrastruktury. Wyżej działają rumuńskie służby i wojsko: straż graniczna, marynarka wojenna, obrona powietrzna. Każda z tych struktur obserwuje inną domenę i odpowiada przez własny łańcuch dowodzenia. Dron płynący do portu może więc znaleźć się między wszystkimi trzema.

Prawo UE wymaga od państw członkowskich zabezpieczenia obiektów portowych i ochrony infrastruktury krytycznej, w tym korytarzy transportowych (dyrektywa (UE) 2022/2557, Rada UE). Unijna strategia bezpieczeństwa morskiego dodaje ramy koordynacji dla nadzoru i ryzyk cybernetycznych (Komisja Europejska). Bruksela wyznacza jednak standardy i finansuje modernizację. Nie wystawia ludzi w portach i nie obsługuje radarów.

NATO działa według innej logiki. Artykuł 4 Traktatu Północnoatlantyckiego pozwala sojusznikowi poprosić pozostałych o konsultacje, gdy uzna, że jego bezpieczeństwo jest zagrożone. To narzędzie dla sytuacji niejednoznacznych, poniżej progu zbiorowej obrony z artykułu 5 (NATO). Bułgaria, Rumunia i Turcja, czyli trzej sojusznicy NATO z dostępem do Morza Czarnego, uruchomiły już wspólną grupę do zwalczania min, której NATO nadało wymiar operacyjny (NATO MARCOM). Ten mechanizm dotyczy min, nie dronów, ale pokazuje, że państwa frontowe wiedzą, iż wojna wypycha fizyczne zagrożenia na ich wody.

Na końcu są podmioty komercyjne: ubezpieczyciele wyceniający ryzyko i armatorzy kierujący ładunki innymi trasami. Jak dotąd żaden z nich publicznie nie ogłosił zmiany procedur dla Konstancy.

UE potępiła rosyjskie naruszenia przestrzeni powietrznej sojuszników w regionie (ESDZ). Analitycy badający reakcje NATO na działania w szarej strefie zwracają uwagę, że procedury sojuszu najlepiej działają wtedy, gdy państwa wiedzą, co się wydarzyło. Incydenty niejednoznaczne, które wymykają się prostym kategoriom, obciążają cały system (CEPA).

Następny incydent

Znaczenie Konstancy wynika z jej roli w wojennej logistyce UE. Europa szybko stworzyła trasy podtrzymujące ukraińską gospodarkę, ale wolniej doprecyzowała, jak bronić ich przed zagrożeniami przechodzącymi między istniejącymi systemami wykrywania.

Kolejny incydent może przyjść w podobnej konfiguracji: obiekt morski dotrze do europejskiego portu związanego z gospodarką wojenną Ukrainy, sprawstwo pozostanie niejasne, a obrona powietrzna i morska nadal będą odpowiadały przed różnymi dowództwami. Wtedy najważniejsze pytanie będzie praktyczne: kto wystarczająco szybko zdecyduje, czy port ma dalej pracować, zostać zamknięty czy wezwać pomoc sojuszników?