Rumunia walczy o unijne miliardy

Rumunia weszła w najtrudniejszy etap rozliczania unijnego Funduszu Odbudowy. Do 31 sierpnia parlament w Bukareszcie musi przyjąć sześć ustaw reformujących państwo. Jeśli tego nie zrobi, Komisja Europejska może zamrozić pozostałą część rumuńskiej puli z Recovery and Resilience Facility, czyli pandemicznego instrumentu, z którego państwa członkowskie dostają dotacje i pożyczki w zamian za wykonanie wcześniej uzgodnionych reform. Ostateczna data zamknięcia programu dotyczy wszystkich krajów UE. Rumuński problem polega jednak na tym, że politycznie najtrudniejsze decyzje zostawiono na sam koniec.

Pieniądze za dowód

Fundusz Odbudowy działa jak kontrakt rozliczany za wyniki. Rozporządzenie 2021/241 daje Komisji możliwość wstrzymania części albo całości płatności, jeśli uzgodnione kamienie milowe są „niepełne lub niezadowalające”. W praktyce dowodem wykonania reformy jest często ustawa krajowa. Jeśli parlament zmieni ją w sposób wykraczający poza ustalenia z Brukselą, kamień milowy może zostać uznany za niewykonany.

Dwa z sześciu projektów przepadły już 1 lipca w Senacie, różnicą trzech głosów. Pełniący obowiązki premiera Ilie Bolojan ostrzegł 15 lipca, że nawet przyjęcie ustaw nie wystarczy, jeśli ich treść nie zostanie potwierdzona przez Komisję jako zgodna z planem. Samo głosowanie jest więc warunkiem koniecznym. Pieniądze odblokowuje dopiero właściwa wersja ustawy.

Sześć projektów obejmuje wynagrodzenia w sektorze publicznym, zasady uczciwości w ANI, rumuńskiej agencji antykorupcyjnej, planowanie przestrzenne, dekarbonizację, kariery w służbie cywilnej oraz zachęty do skuteczniejszego poboru podatków (Romania Insider, RRI). Każda z tych zmian ma konkretnych przegranych. Pracownicy budżetówki ryzykują przebudowę systemu płac. Urzędnicy podlegają ostrzejszej kontroli konfliktu interesów. Firmy energetyczne muszą dostosować się do wymogów dekarbonizacyjnych.

Kto ponosi koszt, a kto czeka na przelew

Koszty reform ponoszą nie ci sami ludzie i instytucje, które czekają na unijne środki. Od dalszych płatności z RRF zależy ponad 5 300 kontraktów na lokalne szkoły, szpitale i infrastrukturę komunalną. Minister rozwoju Cseke Attila przedłużył terminy projektów do 30 sierpnia, jednocześnie zaznaczając, że kolejnego przedłużenia nie będzie. Rumunia otrzymała już 2,25 mld EUR czwartej transzy, wypłaconej 23 czerwca. Reszta zależy wyłącznie od tego, co parlament zrobi w najbliższych tygodniach.

PSD, największa partia koalicji, pracowała ze związkami zawodowymi nad poprawkami łagodzącymi ustawę płacową. Z krajowego punktu widzenia ta logika jest zrozumiała: związki zawodowe bronią interesów pracowników sektora publicznego. Problem polega na tym, że każda poprawka zmieniająca istotę zobowiązania wobec Brukseli zwiększa ryzyko dokładnie takiej odmowy Komisji, przed jaką ostrzegał Bolojan.

Utraty dotacji Rumunia nie może łatwo zastąpić długiem. Kraj jest już objęty procedurą nadmiernego deficytu, czyli unijnym mechanizmem nacisku na państwa wydające ponad fiskalne limity. Bruksela domaga się od Bukaresztu zmniejszenia luki w budżecie. Dodatkowe pożyczki pogłębiłyby więc ten sam problem, który UE każe Rumunii rozwiązać.

Komisja może płacić i wstrzymywać środki jednocześnie

Hiszpania pokazuje, jak działa ta warunkowość w praktyce. Komisja zatwierdziła szóstą płatność dla Madrytu w wysokości 7,021 mld EUR brutto, uwolniła 302 mln EUR wcześniej zatrzymanych środków, a jednocześnie utrzymała zawieszenie 537 mln EUR za trzy niewykonane cele. Warunkowość nie jest mechanizmem zero-jedynkowym. W jednej decyzji Komisja może nagrodzić reformy uznane za wykonane i zatrzymać pieniądze za te, których nie potwierdzono.

Rumunia przeszła pierwsze lata Funduszu Odbudowy głównie dzięki mniej konfliktowym działaniom: zamówieniom publicznym, uruchamianiu inwestycji i wydatkowaniu środków. Reformy wymagające politycznego kosztu przesunięto na koniec. Bukareszt nie musi już dziś udowadniać, że potrafi znaleźć projekty dla unijnych pieniędzy. Musi szybko wykazać, że koalicja rządząca jest w stanie uchwalić reformy bez wypisania z nich obietnic, za które Bruksela ma zapłacić.