Rumunia ryzykuje €4.5 billion za płace

Rumunia ma czas do 31 sierpnia, by uchwalić sześć ustaw reformujących państwo, w tym jednolitą ustawę o wynagrodzeniach w sektorze publicznym. Jeśli parlament nie zdąży, Bukareszt może stracić ponad 4,5 mld EUR z pozostałych wypłat z unijnego Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, czyli funduszu finansującego odbudowę po pandemii w państwach członkowskich (Romania Insider, Rador). Po tym terminie Komisja Europejska może już trwale obniżyć płatności (Regulation (EU) 2021/241).

Najtrudniejsza politycznie jest właśnie ustawa płacowa. Pokazuje ona podstawowe napięcie całego programu odbudowy: jednorazowe pieniądze z Brukseli mogą wymagać decyzji, która na stałe podniesie wydatki państwa.

Jednorazowe środki, stałe koszty

Rumunia zobowiązała się do reformy wynagrodzeń w zamian za pieniądze z funduszu odbudowy. Komisja wypłaca środki dopiero wtedy, gdy uzna, że ustawa realizuje uzgodnione kamienie milowe (Commission Romania RRP page, Council RRF explainer). Czwarty wniosek płatniczy Rumunii już wcześniej został częściowo zawieszony z powodu nierozwiązanych zobowiązań reformowych (European Commission).

„Jednolita ustawa płacowa” miałaby zastąpić obecny system odrębnych porozumień dla nauczycieli, lekarzy, policjantów i urzędników jedną siatką wynagrodzeń, określającą pensje według stanowiska, stażu i sektora. Nie wiadomo jednak, czy ostateczny projekt zmniejszy różnice płacowe, ograniczy wynagrodzenia najlepiej zarabiających, podniesie pensje niżej opłacanych pracowników, czy odsunie w czasie wcześniej obiecane podwyżki. Projekt siatki nie został opublikowany.

Rachunek koalicji

Spór o ustawę płacową przeciął rumuńską koalicję rządową w przewidywalnym miejscu. Tymczasowy premier Ilie Bolojan zapowiada, że jego PNL poprze wersję zgodną z oczekiwaniami Komisji. Argumentuje, że sama ustawa płacowa decyduje o 770 mln EUR unijnych płatności (Gândul, Agerpres). Ta kwota pochodzi jednak z wypowiedzi politycznych, nie z opublikowanego dokumentu KE.

Lia Olguța Vasilescu z PSD odpowiada, że wdrożenie nowej ustawy kosztowałoby państwo dwa razy więcej, niż Rumunia zyska z funduszu odbudowy (Agerpres). To porównanie miesza dwie różne kategorie fiskalne: powtarzalny roczny wzrost funduszu płac i jednorazowy transfer z UE. Sam problem jest jednak realny. Jeżeli państwo trwale podniesie wynagrodzenia, by odblokować jedną transzę pieniędzy, długoterminowy koszt budżetowy może przewyższyć krótkoterminowy zysk.

Minister pracy Dragoș Pîslaru twierdzi, że Komisja zaakceptowała rumuńską propozycję renegocjacji planu odbudowy, i zapowiada „miłe niespodzianki” w poprawionej wersji projektu, po tym jak związki zawodowe odrzuciły majową propozycję (Rador). Co te niespodzianki oznaczają dla rzeczywistych tabel płac, poza autorami projektu nikt dziś nie wie.

Kto weźmie koszt na siebie

Najbardziej narażeni są pracownicy sektora publicznego, a jednocześnie to oni wiedzą najmniej. Nadal nie wiadomo, czy wersja akceptowalna dla Komisji zmniejszy rozpiętość płac, ograniczy wynagrodzenia na wyższych stanowiskach, czy przesunie obiecane podwyżki. Jeżeli ustawa przejdzie w restrykcyjnej wersji, stracą lepiej opłacani pracownicy państwa. Jeżeli utknie, a płatności zostaną zamrożone, rachunek przejmą rumuńscy podatnicy. Rząd musiałby finansować projekty wspierane przez UE z budżetu krajowego, choć Rumunia jest już objęta unijną procedurą nadmiernego deficytu, czyli mechanizmem dyscyplinującym państwa zbyt mocno zwiększające zadłużenie (European Commission).

Podobny pośpiech widać także gdzie indziej. Bułgarii wstrzymano ok. 100 mln EUR za trzy niedokończone reformy, mimo że Sofia zrealizowała 23 z 26 kamieni milowych (24 Chasa). Polska zatwierdziła końcową rewizję KPO, by przesunąć środki na projekty możliwe do ukończenia przed tym samym terminem (Polish Ministry of Funds). Państwa, które najtrudniejsze reformy odłożyły na koniec, dziś płacą za to skumulowanym napięciem politycznym.

Rumuński przypadek jest szczególnie widoczny, bo PSD, największa partia koalicji, uzależnia współpracę od zmiany przywództwa w sprawie niezwiązanej ani z wynagrodzeniami, ani z budżetem. Parlament nie rozwiązuje więc problemu technicznego. Musi odpowiedzieć na pytanie, czy koalicja rządząca potrafi oddzielić spór o płace od walki o władzę, zanim pieniądze przepadną.