Rumunia ściga się o €15 billion

Formowanie rządu w Rumunii stało się jednocześnie odliczaniem finansowym. Kraj ma 38 niewypełnionych kamieni milowych w krajowym planie odbudowy finansowanym przez UE i grożą mu kary przekraczające 15 mld EUR — podały rumuńskie media, powołując się na rządowy briefing przedstawiony 14 maja (Antena3, Digi24). Twardy termin zakończenia reform w ramach unijnego Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, czyli pandemicznego funduszu wypłacającego pieniądze dopiero po wykonaniu uzgodnionych zmian, upływa 31 sierpnia 2026 r. (Adnkronos). Do tego momentu zostało 70 dni.

Zgoda nie oznacza przelewu

Adrian Veștea, kandydat centroprawicowej PNL na premiera, przedstawia się jako polityk zdolny dowieźć ten proces do końca. Ma to znaczenie, bo unijny fundusz odbudowy nie działa jak koperta przyznana raz na zawsze. Zgodnie z rozporządzeniem 2021/241 każda wypłata przechodzi przez tę samą sekwencję: Rumunia składa formalny wniosek, KE sprawdza, czy konkretne reformy rzeczywiście zostały wykonane, a dopiero potem uruchamiane są środki.

Rumuński bilans pokazuje, gdzie ten mechanizm zaczyna ciążyć. Najpierw zrealizowano łatwiejsze elementy: zamówienia publiczne, kontrakty, budowę instytucji. Trudniejsze reformy — przebudowę systemu emerytalnego, zasady wynagradzania w sektorze publicznym i ściągalność podatków — przesunięto na koniec. Właśnie do tej grupy należy większość z 38 zaległych kamieni milowych. W maju KE wstępnie zaakceptowała czwarty rumuński wniosek o płatność, wart 2,62 mld EUR (Adevărul). System działa, gdy kamienie milowe są wykonane. Gdy nie są, pieniądze stają w miejscu.

Pat między PSD, czyli socjaldemokratami i największą partią, PNL oraz AUR, ugrupowaniem nacjonalistyczno-populistycznym, nie sprowadza się więc do podziału ministerstw. Rząd techniczny może utrzymać bieżące funkcjonowanie państwa, ale bez większości parlamentarnej nie uchwali ustaw strukturalnych wymaganych przez pozostałe kamienie milowe: nowych przepisów emerytalnych, regulacji płac publicznych i reformy administracji podatkowej. Bez pełnego gabinetu i działającej większości te ustawy pozostają w zawieszeniu, a termin nie przesuwa się razem z kalendarzem politycznym.

Dwa zegary, jedna presja

Termin dotyczący funduszu odbudowy nie jest jedynym źródłem nacisku ze strony UE. Czerwcowy pakiet europejskiego semestru KE na 2026 r., czyli corocznego przeglądu gospodarek państw członkowskich, wskazał w Rumunii „nadmierne nierównowagi makroekonomiczne” i wezwał do szybszej konsolidacji fiskalnej (European Commission). Rumunia już znajduje się w unijnej procedurze nadmiernego deficytu, formalnym mechanizmie korygowania deficytów budżetowych przekraczających 3% PKB, co wymaga od rządu przedstawienia wiarygodnych planów dostosowawczych (Council).

To dwa odrębne mechanizmy, ale ich skutki nakładają się na siebie. Niewykonanie kamieni milowych oznacza utratę pieniędzy inwestycyjnych. Zignorowanie zaleceń deficytowych oznacza ściślejszy nadzór fiskalny. Według wiosennej prognozy KE rumuński PKB wzrośnie w 2026 r. zaledwie o 0,1% (Mediafax). To zostawia niemal zerowy margines dla rządu, który zwleka z decyzjami. Bułgaria, Polska i Włochy mają własne wersje tej presji po reformie unijnych reguł zarządzania gospodarczego przyjętej w 2024 r. (European Parliament), ale rumuński przypadek jest ostrzejszy, bo kryzys polityczny zderzył się z terminem fiskalnym w tym samym momencie.

Prawdziwe głosowanie

Bruksela nie wybiera Rumunii premiera. Nie ma potwierdzonego ultimatum KE ani Rady UE, które wiązałoby powołanie Veștei z konkretną płatnością. Unijne reguły wyznaczają jednak dziś granice wiarygodnego programu rządzenia: reformy potrzebne do odblokowania pozostałych pieniędzy z funduszu odbudowy oraz korekty fiskalne konieczne do spełnienia celów deficytowych.

Rumuńskie partie muszą zdecydować, czy sierpniowy termin traktują jako twarde ograniczenie, czy jako kolejny element negocjacji. KE wcześniej wykazywała elastyczność, przyjmując łagodniejsze cele tam, gdzie pierwotne wskaźniki okazywały się nierealne. Warunkowość potrafi się uginać. Za 70 dni niewykonane kamienie milowe zaczną jednak oznaczać utracone pieniądze. Głosowanie nad gabinetem w Bukareszcie jest więc także głosowaniem nad tym, czy Rumunia zdąży odebrać środki, które miała już obiecane.