Rumunia ściga się o €770 million

Do 31 sierpnia zostało pięć dni. Tego dnia państwa UE muszą mieć zamknięte reformy obiecane w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, czyli unijnego funduszu po pandemii, z którego pieniądze trafiają do rządów dopiero po wykazaniu realizacji uzgodnionych zmian. Rumunia wciąż nie jest gotowa.

Pełniący obowiązki premiera Ilie Bolojan przyznał 25 sierpnia, że szanse na uchwalenie ustawy o wynagrodzeniach w sektorze publicznym maleją „z godziny na godzinę”. Koalicyjna PSD nie zadeklarowała poparcia, a czasu parlamentarnego zostało zbyt mało (Romania Insider). Od tej ustawy zależy ok. 770 mln EUR dotacji (Mediafax, RRI). Przekroczenie terminu nie oznacza jednak, że pieniądze w niedzielę po prostu przepadają.

Bruksela najpierw wstrzymuje, dopiero potem obcina

Rozporządzenie o RRF opisuje procedurę, nie finansową przepaść. Zgodnie z art. 24, jeśli Komisja Europejska uzna, że dany kamień milowy nie został zrealizowany, najpierw wstrzymuje albo zawiesza powiązaną kwotę i przedstawia państwu członkowskiemu uzasadnienie. Rząd ma następnie miesiąc na odpowiedź, po czym uruchamiany jest okres korekty. Dopiero po nim możliwe jest definitywne zmniejszenie płatności (Regulation (EU) 2021/241). Także wytyczne KE dotyczące zamykania funduszu układają kalendarz w sekwencję: kamienie milowe do 31 sierpnia, końcowe wnioski o płatność we wrześniu, wypłaty Komisji do 31 grudnia 2026 r. (EU Law Live).

Taki mechanizm już zadziałał w innych krajach. W przypadku czwartego wniosku Bułgarii Komisja uznała za spełnione 23 z 26 kamieni milowych; niespełnione warunki doprowadziły do częściowego zawieszenia, nie do odrzucenia całej płatności (European Sting). Hiszpania odzyskała 302 mln EUR początkowo zatrzymane po tym, jak przedstawiła dodatkowe dowody dotyczące cyfryzacji i kamieni milowych podatkowych (IEU Monitoring). Ryzyko dla Rumunii jest więc realne, ale przechodzi przez ocenę i korektę, a nie przez automatyczną utratę środków.

Ustawa płacowa zderza się z rumuńskimi ograniczeniami fiskalnymi

Obawy Komisji dotyczą pieniędzy, nie chęci ręcznego sterowania rumuńską administracją. Jednolita ustawa płacowa określa strukturę wynagrodzeń wszystkich pracowników sektora publicznego: stawki bazowe, współczynniki, dodatki. Po uchwaleniu tworzy wydatki powtarzalne, które obciążają budżet przez lata. KE poprosiła Bukareszt o wyjaśnienie, jak sfinansuje podwyżki płac szacowane przez rumuńskie źródła na 8-16 mld RON. Rozpiętość jest duża, bo różne frakcje polityczne forsują różne wersje projektu (Romania Insider, Euronews Romania).

Bolojan prostował doniesienia, jakoby Bruksela odrzuciła projekt wprost. Według niego Komisja zgłosiła pytania i zażądała dodatkowych wyjaśnień (Economica). Problem Rumunii nie kończy się jednak na relacji z KE. Dług publiczny kraju przekroczył 60% PKB, a rumuńskie prawo przewiduje przy takim progu zamrożenie wydatków płacowych (Agerpres). Ustawa obiecująca więcej, niż budżet jest w stanie udźwignąć, naruszałaby więc krajową regułę i jednocześnie osłabiała korektę deficytu, której Rumunia i tak musi dokonać w ramach unijnej procedury nadmiernego deficytu, czyli formalnego trybu dla państw przekraczających uzgodnione limity.

Kto zapłaci, jeśli pieniądze utkną

Jeśli 770 mln EUR zostanie zawieszone albo zmniejszone, pierwszymi przegranymi nie będą urzędnicy, lecz projekty, które te dotacje miały finansować: szkoły, autostrady, inwestycje lokalne. Rumunia musiałaby uzupełnić lukę długiem, w momencie gdy Komisja prognozuje jej deficyt na 5,8% PKB w 2027 r. (HotNews).

Skala ekspozycji jest większa niż sama ustawa płacowa. Bukareszt złożył piąty wniosek o płatność, wart 2,84 mld EUR i obejmujący 75 kamieni milowych. Szósty, końcowy wniosek ma trafić do Komisji około 30 września i dotyczyć kolejnych ok. 4,3 mld EUR (Agerpres, Digi24).

Rumunia nie jest jedynym krajem, który ściga się z terminem. Bułgaria zwołała nadzwyczajne posiedzenie parlamentu, by przed tą samą datą przepchnąć reformy antykorupcyjne (Mediapool). Portugalia uzyskała zgodę Komisji na dziewięć wniosków o płatność, ale na początku sierpnia do końcowych beneficjentów trafiło jedynie 62% zakontraktowanych kwot (Observador). W każdym państwie wąskie gardło wygląda inaczej: w Rumunii jest nim ustawa płacowa, w Bułgarii reforma zarządzania państwem, w Portugalii sprawność przekazywania zatwierdzonych pieniędzy tym, którzy mają je wydać. Wspólny test dotyczy tego, czy rządy potrafią udowodnić rezultaty, zanim fundusz zostanie zamknięty.

Jeżeli Bruksela zaakceptuje słabe dowody, RRF upodobni się do zwykłego mechanizmu refundacyjnego, w którym warunkowość ma ograniczone znaczenie. Jeżeli pieniądze zostaną zawieszone, rumuńska ustawa płacowa stanie się najczytelniejszym sygnałem, że fundusz odbudowy wciąż działa jak narzędzie nacisku, a nie tylko kasa wypłat.