Rumunia ściga się o €770 milionów

Rumunia ma sześć dni na przyjęcie ustawy o wynagrodzeniach w sektorze publicznym w wersji, którą zaakceptuje Bruksela. W przeciwnym razie może stracić około 770 mln EUR dotacji z funduszu odbudowy (Bursa, Romania Insider). Termin 31 sierpnia sprawdza nie tylko zdolność Bukaresztu do domknięcia jednej reformy. Pokazuje przede wszystkim, czy państwo z najwyższym deficytem w UE może pozwolić sobie na trwały wzrost kosztów płacowych.

Unijny Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności wypłaca pieniądze dopiero wtedy, gdy rządy realizują uzgodnione reformy i inwestycje (European Commission, EUR-Lex). Rumunia zobowiązała się do ujednolicenia zasad wynagradzania w administracji. Komisja Europejska pyta teraz, czy projekt leżący na stole mieści się w ścieżce fiskalnej, którą Bukareszt sam obiecał utrzymać.

Luka 4 mld RON

Rumuńskie media, powołując się na komunikację KE, wskazują trzy zastrzeżenia do projektu ustawy (Gândul, Digi24). Najważniejsze dotyczy skali podwyżek. Roczny wzrost funduszu płac miał w ostrożnym wariancie wynieść około 8 mld RON, ale kolejne wersje zbliżyły się do 12 mld RON. Bruksela oczekuje, że przed przyjęciem ustawy rząd wskaże pokrycie tej różnicy, czyli 4 mld RON (Mediafax, RFI Romania). Osobnym problemem pozostają zaległe wypłaty dla sektora sądownictwa, których finansowania Bukareszt również nie wyjaśnił.

Pełniący obowiązki premiera Ilie Bolojan podkreślił, że KE nie odrzuciła projektu, lecz „zadała pytania i poprosiła o wyjaśnienia” (Agerpres). To istotna różnica. Komisja nie ocenia, czy każdy współczynnik płacowy jest politycznie słuszny. Sprawdza, czy Rumunia wykonała reformę, do której zobowiązała się w zamian za unijne pieniądze.

Dlaczego trwałe wydatki zmieniają rachunek

Podwyżka płac w sektorze publicznym działa inaczej niż budowa autostrady. Inwestycja kończy się wraz z projektem, natomiast wyższe pensje wracają w budżecie co roku i stają się punktem wyjścia dla kolejnych ustaw finansowych. Dlatego KE traktuje lukę 4 mld RON jako problem trwałej stabilności finansów publicznych, a nie spór o jedną pozycję księgową.

Rumunia ma niewielki margines na takie koszty. Według danych Eurostatu opublikowanych w lipcu dług publiczny sięgnął 60,1% PKB (Agerpres, Actmedia). Po przekroczeniu tego progu krajowe przepisy blokują działania zwiększające łączne wydatki na wynagrodzenia lub pomoc społeczną. Deficyt spadł z 9,3% PKB w 2024 r. do 7,9% w 2025 r., ale według prognozy Komisji w 2027 r. nadal ma wynosić 5,8% (HotNews).

Rumunia wciąż znajduje się w unijnej procedurze nadmiernego deficytu, czyli formalnym trybie nadzoru nad państwami łamiącymi reguły fiskalne UE. Jej zawieszenie wynikało tylko z oceny Brukseli, że Bukareszt podjął dotąd wystarczające działania korygujące (European Commission).

Jednym z możliwych źródeł pokrycia byłoby przedłużenie 10-procentowej składki zdrowotnej od części emerytur przekraczającej 3 000 RON. Obecnie rozwiązanie to ma wygasnąć z końcem 2027 r. (Mediafax). Pełniący obowiązki ministra inwestycji europejskich Dragoș Pîslaru zaznaczył jednak, że byłaby to decyzja fiskalna Rumunii, a nie nakaz podatkowy Komisji (Digi24).

Kto zapłaci za tańszą ustawę

Jeżeli Rumunia przyjmie bardziej restrykcyjną wersję ustawy, bezpośrednio chronione będą szpitale, odcinki autostrad i szkoły finansowane z pozostałych 2,58 mld EUR dotacji w ostatnim wniosku o płatność (Mediafax). Na ograniczeniu kosztów zależy także wierzycielom i agencjom ratingowym. Według rumuńskich mediów KE wprost powiązała działania kompensacyjne z oczekiwaniami tych agencji (Gândul).

Rachunek poniosą pracownicy sektora publicznego, którzy liczyli na większe podwyżki, oraz emeryci, jeśli składka zdrowotna zostanie przedłużona. Pîslaru zapewnia, że bieżące dochody nie spadną. Przy ograniczeniu dodatków i obniżeniu wartości referencyjnej z 4 100 RON do 4 000 RON, czego miało zażądać ministerstwo finansów, oznacza to jednak wolniejszy wzrost realnych płac po uwzględnieniu inflacji (DigiEconomic).

Groźba utraty pieniędzy nie jest teoretyczna. Przy trzecim wniosku o płatność KE pozwoliła, by 458,7 mln EUR przepadło definitywnie, ponieważ reformy dotyczące specjalnych emerytur i zarządzania przedsiębiorstwami państwowymi nie zostały domknięte w terminie (Agerpres, Romania Insider). Bukareszt może ochronić dotacje tylko na trzy sposoby: obniżyć koszt ustawy płacowej, znaleźć trwałe źródło finansowania albo przerzucić część kosztów na emerytów i pracowników sektora publicznego przez wolniejszy wzrost realnych dochodów. Koalicja wciąż nie uzgodniła, które rozwiązanie wybierze.