Rumuńskie fundusze czekają na Brukselę

Rumuński minister funduszy europejskich w rządzie tymczasowym, Dragoș Pîslaru, przekonuje, że kraj wykorzysta ponad 90% grantów dostępnych w ramach unijnego planu odbudowy (EVZ, Curs de Guvernare). Problem w tym, że to na razie projekcja. Według stanu na 1 września Rumunia faktycznie otrzymała około 13 mld EUR z planu wartego 20,1 mld EUR, czyli mniej więcej 64% (Gândul, Aktual24). Droga od 64% do 90% prowadzi przez zgodę Komisji Europejskiej na wypłatę kolejnych miliardów. Tej zgody jeszcze nie ma.

Pieniądze pochodzą z RRF, czyli Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. To unijny program popandemiczny, w którym środki nie są wypłacane za same plany, przetargi czy podpisane umowy, lecz za wykonane reformy i inwestycje (Komisja Europejska). Jak pisaliśmy w niedzielę, rumuński okres realizacji zakończył się 31 sierpnia, a tymczasowy premier Ilie Bolojan przyznał, że niewykonane reformy już kosztowały kraj setki milionów euro.

Dwa wnioski, bez wypłat

Wyliczenie Pîslaru, dokładnie 90,58%, opiera się na dwóch nierozliczonych jeszcze wnioskach o płatność. Piąty wniosek złożono 14 sierpnia; jego wartość brutto wynosi 2,84 mld EUR (Agerpres, Mediafax). Według Pîslaru wstępna decyzja Komisji może zająć około dwóch miesięcy (RFI România). Szósty, ostatni wniosek, ma zostać złożony do 30 września (Profit.ro). Na razie go nie ma.

Złożenie wniosku nie oznacza wypłaty. Mechanizm działa w trzech krokach: Komisja sprawdza, czy uzgodnione reformy i mierzalne cele zostały wykonane, ocenę analizują urzędnicy finansowi państw UE, a dopiero potem Bruksela zatwierdza płatność (EUR-Lex). Rumuński nagłówek o 90% obejmuje więc pieniądze, które Bukareszt chciałby przeprowadzić przez tę procedurę. Komisja jeszcze tego nie potwierdziła.

Ustawa płacowa i węgiel

Część strat Rumunia już zna. Bolojan powiedział, że kraj utracił 770 mln EUR, ponieważ parlament nie przyjął jednolitej ustawy o wynagrodzeniach w sektorze publicznym, reformy wyraźnie wymaganej przez Brukselę. O blokadę oskarżył PSD, największą partię w parlamencie (HotNews, Euronews). To krajowy szacunek premiera. Formalne potrącenie znajdzie się dopiero w końcowej ocenie Komisji.

Drugim ryzykiem jest węgiel. Rumunia zobowiązała się do zamknięcia bloków energetycznych opalanych lignitem w ramach kamienia milowego dotyczącego dekarbonizacji. Parlament przegłosował jednak utrzymanie pracy elektrowni w Turceni i Craiovej, a Komisja zapowiedziała, że sprawdzi, czy cel można nadal uznać za wykonany (Romania Insider, Agerpres). Bolojan oszacował potencjalną stratę na około 100 mln EUR (Economica). Spór o węgiel jest trudniejszy niż sprawa ustawy płacowej, bo dotyczy pytania, czy kamień milowy raz uznany za spełniony może zostać podważony późniejszą decyzją parlamentu.

Rządy liczą plany, Bruksela liczy wykonanie

Rozbieżność między polityczną deklaracją a zweryfikowaną gotówką nie jest rumuńskim wyjątkiem. Włoski rząd informował o 153,2 mld EUR otrzymanych środków i 366 osiągniętych kamieniach milowych, ale Corte dei conti, krajowy organ kontroli finansów publicznych, ustalił, że według wartości zakończono tylko 12,4% projektów, a inwestycje warte ponad 75 mld EUR wciąż są w budowie (Struttura di missione PNRR, LavoriPubblici.it). Nawet Hiszpania, najlepszy wykonawca w UE, zobaczyła, jak Komisja wstrzymuje 537 mln EUR z szóstej płatności, bo część celów nie została domknięta (El País).

Rządy chętnie księgują oczekiwane płatności, zanim Bruksela skończy sprawdzać wykonanie. W Rumunii ta luka jest szersza, bo polityczne porażki przy płacach publicznych i energetyce węglowej są większe, a państwo ma mniej miejsca na błąd. Fitch utrzymuje rating Rumunii na poziomie BBB- z perspektywą negatywną (Fitch). Każdy grant, który wypadnie z planu, trzeba będzie zastąpić długiem emitowanym przez państwo o takim ratingu, czyli droższym finansowaniem. Rachunek trafi do podatników, usług publicznych i budżetu, który już teraz należy do najbardziej deficytowych w UE.

Dla Rumunii stawką nie jest już sprawność w ogłaszaniu unijnych pieniędzy, lecz skala grantów, które trzeba będzie zastąpić kosztowniejszym długiem. Ostateczną kwotę przesądzi dopiero ocena piątego i szóstego wniosku przez Komisję.