F-16 Rumunii i spór o ogień NATO

Na wschodniej flance NATO problemem nie jest już tylko to, że drony wpadają w przestrzeń Sojuszu. Problemem staje się pytanie, kto w takiej chwili ma prawo podjąć decyzję o strzale.

19 maja rumuński F-16 z oddziału „Carpathian Vipers” wystrzelił pocisk powietrze-powietrze do drona dryfującego nad Estonią. Było to pierwsze zestrzelenie w ponad dwudziestoletniej historii natowskiej misji Baltic Air Policing (Digi24). Dron, produkcji ukraińskiej i prawdopodobnie zepchnięty z kursu przez rosyjskie zakłócanie elektroniczne, rozpadł się nad jeziorem Võrtsjärv. Estoński minister obrony Hanno Pevkur przyznał, że przy takich działaniach „ryzyko zawsze pozostaje” (ERR). Trzy dni później pilot został odznaczony.

Dzień później niezidentyfikowany obiekt uruchomił alarmy przeciwlotnicze w Wilnie, wstrzymał loty i zmusił prezydenta Litwy do zejścia do schronu. Obiektu nigdy nie zidentyfikowano ani nie odnaleziono. Kilka godzin później rosyjski ambasador przy ONZ Wasilij Niebenzia powiedział w Radzie Bezpieczeństwa, że „NATO nie uratuje” państw bałtyckich, po czym wskazał konkretne łotewskie bazy wojskowe jako potencjalne cele (fakti.bg). Dwa incydenty, dwie groźby, 48 godzin i brak wspólnej natowskiej procedury, która porządkowałaby każdy z tych przypadków.

Pięć państw, pięć improwizacji

Naruszenia przestrzeni powietrznej na wschodniej flance NATO wywołały reakcje narodowe, które bardziej przypominają doraźne łatanie luk niż wspólny system. Rumunia od stycznia odnotowała 14 nieautoryzowanych wejść dronów w swoją przestrzeń powietrzną, przy czym radary nie były w stanie śledzić obiektów lecących poniżej 50 metrów (Hotnews). Litwa podniosła czułość systemów alarmowych, ale z budżetu obrony cywilnej wynoszącego 25 mln EUR wydała tylko 2,48 mln EUR; schrony na lotnisku w Wilnie były zamknięte (Lrytas).

Najdalej poszła Estonia. Minister spraw zagranicznych Margus Tsahkna powiedział 22 maja sojusznikom NATO w Helsingborgu, że Rosja „naprowadza te drony na terytorium NATO” (Ukrainska Pravda). Nie przedstawił jednak nowych publicznych dowodów. Sekretarz generalny Mark Rutte, zapytany o to samo przez litewskiego nadawcę LRT, odpowiedział, że nie ma „żadnych informacji” potwierdzających tę tezę. Rozjazd między tym, co mówią stolice frontowe, a tym, co gotowe jest potwierdzić kierownictwo NATO, pokazuje skalę niespójności.

Polska odrzuciła niemiecką inicjatywę European Sky Shield i buduje własny system antydronowy SAN: 18 baterii i ponad 700 pojazdów, z pierwszymi dostawami jeszcze w tym roku, częściowo finansowanymi przez SAFE, unijny program pożyczek obronnych (Bankier). Francja, która wysłała myśliwce Rafale na Litwę, nie odniosła się szerzej do bałtyckich żądań, równolegle promując własną doktrynę „dronizacji” poprzez admirała Pierre’a Vandiera w natowskim dowództwie transformacji (Le Monde).

Luka decyzyjna przed Ankarą

21 maja trzej prezydenci państw bałtyckich zażądali, by NATO przekształciło bałtycką misję z Air Policing w pełną Air Defense Mission (Aerotime). Różnica brzmi technicznie, ale dotyczy samego rdzenia odstraszania. Air Policing to pokojowy nadzór nad przestrzenią powietrzną, w którym użycie broni wymaga politycznej zgody właściwej stolicy. Air Defense Mission oznaczałaby wcześniejsze zatwierdzenie reguł, dzięki którym piloci mogliby neutralizować zagrożenia bez każdorazowego oczekiwania na decyzję narodową.

W przypadku rumuńskiego F-16 dowodzenie musiało przejść z NATO do rumuńskiej władzy krajowej, zanim pilot mógł odpalić pocisk. W modelu obrony powietrznej taka kompetencja zostałaby z góry przekazana dowódcom NATO.

Rutte nazwał tę zmianę „logicznym następnym krokiem” podczas spotkania dziewięciu przywódców wschodniej flanki w Bukareszcie 13 maja (NATO). Rada Północnoatlantycka, czyli organ decyzyjny NATO wymagający zgody wszystkich 32 państw, nie wydała jednak wiążącej dyrektywy. Grupa robocza ds. doktryny spotkała się w połowie maja w Helsinkach, lecz nie ogłosiła publicznych ustaleń (Finnish MoD). Równolegle powstaje zweryfikowana pula 18 systemów przeciwdronowych, z której państwa będą mogły wybierać rozwiązania dla siebie (Defense News). Żaden z tych kroków nie rozstrzyga jednak, kto może strzelać i w jakim momencie.

Decyzyjnym terminem staje się szczyt w Ankarze 7-8 lipca. Zachowanie Moskwy sugeruje, że Kreml widzi tę lukę. Słowa Niebienzi, że rosyjski wywiad zna „współrzędne centrów decyzyjnych na Łotwie” (The News), wyszły poza standardowy język odstraszania i weszły w logikę wskazywania celów. W tym samym czasie Władimir Putin uruchomił zakrojone na szeroką skalę ćwiczenia nuklearne.

Nie ma zasadniczej różnicy, czy Rosja aktywnie spycha ukraińskie drony w przestrzeń NATO, czy jedynie wykorzystuje zamieszanie, które one powodują. Efekt jest ten sam: każde nierozwiązane wtargnięcie powiększa dystans między gwarancją kolektywnej obrony a tym, co realnie dzieje się, gdy obiekt przekracza granicę Sojuszu. NATO ma sześć tygodni do Ankary, by ten dystans zmniejszyć. Obiektu nad Wilnem, który litewskie centrum kryzysowe opisało jako potencjalnie „drona zaprojektowanego do oszukiwania systemów”, nigdy nie znaleziono.