Rumuńskie płace blokują €770 million

Bruksela nie ustala pensji rumuńskim nauczycielom, lekarzom ani urzędnikom. Nie zatwierdza siatek płac i nie decyduje, komu należy się dodatek. Ma jednak wpływ na coś ważniejszego z punktu widzenia Bukaresztu: wypłatę około 770 mln EUR z unijnego Funduszu Odbudowy. Projekt ustawy płacowej, który rząd przygotował właśnie po to, by odblokować te pieniądze, nie przeszedł jeszcze fiskalnej weryfikacji Komisji Europejskiej. Spór sprowadza się do pytania, czy Rumunia może sfinansować nowe wynagrodzenia bez dalszego rozpychania deficytu.

Premier Ilie Bolojan potwierdził 19 sierpnia, że Komisja odesłała projekt z „uwagami” i „prośbami o wyjaśnienia” (Agerpres). Rumuńskie media pisały ostrzej, że Bruksela tekst „odrzuciła”, ale publicznie nie ma dokumentu KE, który potwierdzałby taką formułę (Euronews Romania). Różnica nie jest kosmetyczna. Na tym etapie trwa negocjacja przed terminem, a nie formalne rozstrzygnięcie.

Rumunia sama stworzyła sobie problem z dźwignią nacisku

Siła Komisji w tej sprawie wynika z konstrukcji Funduszu Odbudowy. W ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, czyli popandemicznego funduszu UE, pieniądze wypłacane są nie za przedstawione faktury, lecz za wykonanie reform wpisanych do krajowego planu. To sama Rumunia umieściła reformę płac w sektorze publicznym w swoim planie, a Rada UE ten plan zatwierdziła. Teraz Bruksela sprawdza, czy Bukareszt zrobił to, do czego się zobowiązał, zanim uruchomi kolejną transzę (EUR-Lex, European Commission). Europejski Trybunał Obrachunkowy opisuje ten mechanizm wprost: płatności idą za kamieniami milowymi, nie za rachunkami (ECA).

Sam spór fiskalny jest dość prosty. Według doniesień rumuńskie Ministerstwo Finansów wolałoby wariant, który w 2027 r. zwiększa fundusz płac o około 8 mld lei (Știrile ProTV). Negocjacje polityczne podbiły tę kwotę w stronę 12 lub 16 mld lei, bez równoległych cięć po stronie wydatków (RFI Romania). Komisja chce więc wiedzieć, czy wyższy wariant ma realne pokrycie w budżecie. Przy długu publicznym powyżej 60% PKB minister finansów Alexandru Nazare ostrzegał, że „dyscyplina fiskalno-budżetowa jest obowiązkiem, nie opcją” (Bursa).

Dlaczego tej ustawy politycznie nie da się łatwo domknąć

Reforma ma zastąpić rozdrobniony system wynagradzania w sektorze publicznym. Pełniący obowiązki ministra pracy Dragoș Pîslaru mówił, że nowa ustawa usunie 87 ze 151 istniejących dodatków i ograniczy premie uznaniowe (Agerpres). Dla Ministerstwa Finansów to sposób na uporządkowanie wydatków. Dla związków zawodowych w ochronie zdrowia i edukacji to ryzyko realnych strat lub zamrożenia dochodów. Doradca prezydenta Nicușora Dana zapowiedział, że prezydent nie podpisze ustawy obniżającej płace w zdrowiu i oświacie (Digi24).

Przed 31 sierpnia Bukareszt musi przejść całą sekwencję: uzgodnić w koalicji koszt ustawy, zwołać nadzwyczajną sesję parlamentu, przyjąć przepisy i pokazać Komisji symulacje fiskalne, które uzna ona za wiarygodne. PNL, mniejszy partner koalicyjny kontrolujący kalendarz parlamentarny, popiera tryb sesji nadzwyczajnej (Mediafax). Lider PSD Sorin Grindeanu, którego partia ma większość miejsc w koalicji, twierdzi jednak, że jego ugrupowanie nie otrzymało jeszcze ani projektu, ani symulacji. Bez PSD ustawa nie przejdzie.

Precedens ważniejszy niż sam Bukareszt

Ustawa płacowa odpowiada za około 770 mln EUR w ramach piątego wniosku o płatność, wartego łącznie 2,84 mld EUR i złożonego 15 sierpnia (Radio Romania, Romania Insider). Szerzej, sześć niedokończonych działań legislacyjnych wiąże się z około 4,5 mld EUR finansowania z Funduszu Odbudowy (Brussels Times). Wszystkie kamienie milowe muszą zostać wykonane do 31 sierpnia, a końcowe wypłaty zamykają się w grudniu (Commission guidance).

Doświadczenie Hiszpanii przy szóstej płatności pokazało, że Komisja może zatwierdzić większość wniosku, a jednocześnie wstrzymać część, której rząd nie udowodnił wystarczająco dobrze (RTVE, La Moncloa). To najbardziej prawdopodobny scenariusz także dla Rumunii, jeśli większość kamieni milowych zostanie domknięta, a ustawa płacowa pozostanie fiskalnie nieprzekonująca.

Stawka wykracza poza rumuński budżet. Jeżeli Komisja wypłaci środki mimo słabych dowodów, inne stolice dostaną sygnał, że końcowy termin Funduszu Odbudowy można jeszcze negocjować. Bruksela musi więc ocenić nie tylko rumuńskie tabele, ale i wiarygodność całego mechanizmu. Bukareszt ma jedenaście dni, by utrudnić jej odmowę.