Rumuńskie płace blokują €770 million

770 mln EUR z unijnego funduszu odbudowy zależy dziś od jednej rumuńskiej ustawy: odrzuconej przez związki zawodowe, częściowo zablokowanej przez sąd i pozbawionej poparcia największej partii w kraju.

Tymczasowy premier Ilie Bolojan powiedział 23 lipca, że pięć z sześciu ustaw potrzebnych do odblokowania pozostałych grantów unijnych może trafić do parlamentu jeszcze w tym tygodniu. Ustawy o wynagrodzeniach w sektorze publicznym, tej wartej 770 mln EUR, w tym pakiecie jednak nie będzie (Adevărul, Romania Insider).

Stawką jest około 4,5 mld EUR pozostałych grantów z Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, czyli unijnego funduszu po pandemii, z którego państwa dostają pieniądze dopiero po wykonaniu uzgodnionych reform. Rumunia musi przyjąć sześć ustaw przed twardym terminem 31 sierpnia (Brussels Times). Jak To Brief pisał dziesięć dni temu, kryzys dotyczył całego pakietu. W tym tygodniu układ się zmienił: pięć ustaw może ruszyć dalej, a reforma płacowa, sama wyceniana na ponad 770 mln EUR (Stirile ProTV, Europa FM), została najbardziej odsłoniętym punktem całego sporu.

Trzy blokady w dziesięć dni

Projekt płacowy uderzył w trzy przeszkody. 14 lipca lider PSD Sorin Grindeanu zapowiedział, że jego partia nie poprze ustawy. PSD dominuje w rumuńskim parlamencie, więc bez jej głosów nie ma większości. 21 lipca Sąd Apelacyjny w Bukareszcie zawiesił procedurę konsultacji publicznych po skardze związku zawodowego pracowników ochrony zdrowia Sanitas (Romania Insider). 23 lipca pięć największych central związkowych zaapelowało do parlamentu o wycofanie obecnego tekstu, argumentując, że 770 mln EUR nie uzasadnia przepychania wadliwej reformy (Adevărul).

Słabość Bolojana nie wynika wyłącznie z arytmetyki parlamentarnej. Jako premier tymczasowy rządzi po wyborach, ale przed powstaniem trwałej koalicji. Nie ma mandatu politycznego do narzucenia niepopularnej restrukturyzacji, a PSD może odmówić głosowania, zostawiając go samego z unijnym terminem.

Spór dotyczy tego, kto poniesie koszt limitu funduszu płac. Projekt Bolojana ogranicza wynagrodzenia w sektorze publicznym do 8,1% PKB; według Mediafax taki pułap uzgodniono z Komisją Europejską. Dodatki miałyby zostać ograniczone do 20% wynagrodzenia zasadniczego. To chroni płace bazowe, ale uderza w świadczenia, od których wielu pracowników sektora publicznego realnie zależy. Związki twierdzą, że projekt jest wadliwy. PSD odpowiada, że rząd tymczasowy nie ma prawa go narzucać.

Bruksela może sprawdzać, nie rozkazywać

Orzeczenie sądu nie zamraża bezpośrednio unijnych środków. Tworzy jednak poważniejszy problem: czy Rumunia zdąży przygotować reformę, która przetrwa kontrolę prawną, zanim Komisja będzie musiała ją ocenić. W systemie RRF pieniądze są wypłacane dopiero wtedy, gdy państwo udowodni wykonanie reformy. Jeśli dowód nie wystarczy, Bruksela może wstrzymać albo obciąć płatność (EUR-Lex, European Court of Auditors).

W praktyce ten mechanizm dopuszcza częściową walidację. Według Primigea, gdy Hiszpania złożyła szósty wniosek o płatność, Komisja zaakceptowała większość kamieni milowych, część pozostawiła do uzupełnienia, a zatrzymane środki wypłaciła dopiero po przedstawieniu przez Madryt dodatkowych dowodów. Rumunia może pójść podobną ścieżką: przyjęcie pięciu z sześciu ustaw może ochronić odpowiadające im kamienie milowe i pieniądze. 770 mln EUR przypisane do ustawy płacowej nie przejdzie jednak na inną pozycję.

Następny rumuński wniosek o płatność, oczekiwany na początku sierpnia i wart około 2 mld EUR (Radio Romania International), trafi więc do Komisji z luką w miejscu reformy wynagrodzeń. Podobny termin ma Bułgaria: do 31 sierpnia musi domknąć reformy energetyczne i antykorupcyjne, od których zależy około 400 mln EUR (Mediapool).

Komisja może powiązać pieniądze z obietnicami reform i sprawdzić, czy zostały spełnione. Nie może zmusić parlamentu krajowego do głosowania, uchylić decyzji sądu ani nakazać związkom zawodowym zaakceptowania konsultacji, które uznają za pozorne. RRF działa tu zgodnie ze swoją konstrukcją: polityczne opóźnienie zostaje przeliczone na konkretną kwotę, której nie da się negocjować w ostatniej chwili. W Rumunii ta kwota wynosi 770 mln EUR, a data graniczna to 31 sierpnia.