Rumuńskie płace blokują €770m

Rumuński KPO pokazał, jak unijne pieniądze z dotacji zamieniają się w twardy rachunek za polityczną nieskuteczność. Premier techniczny Ilie Bolojan powiedział 31 sierpnia, że Rumunia straciła 770 mln EUR, bo partie nie porozumiały się w sprawie ustawy o wynagrodzeniach w sektorze publicznym. Dodał też, że kraj może stracić do 100 mln EUR za elektrownie węglowe, które zgodnie z planem miały zostać zamknięte, ale nadal pracują (HotNews). Odpowiedzialność za oba problemy Bolojan odrzucił, wskazując, że jego rząd ma charakter przejściowy.

Data nie była przypadkowa. 31 sierpnia był ostatnim dniem, w którym Rumunia mogła domknąć reformy zapisane w PNRR, czyli krajowym planie odbudowy finansowanym z unijnego Funduszu Odbudowy i Zwiększania Odporności po pandemii. Mechanizm był prosty: państwa członkowskie dostawały granty i pożyczki w zamian za udokumentowane reformy oraz inwestycje (wytyczne KE dotyczące zamknięcia programu). Teraz Komisja Europejska sprawdzi, co Rumunia rzeczywiście dowiozła, i zdecyduje, ile pieniędzy obciąć.

Trzy straty, trzy poziomy pewności

W rumuńskiej debacie kilka kwot zaczęło funkcjonować jak jeden rachunek. To błąd, bo każda z nich ma inny status.

Najtwardsza jest kwota 458,7 mln EUR. Tyle Komisja ostatecznie odjęła Rumunii od trzeciego wniosku o płatność, gdy część kamieni milowych nie została zrealizowana, a okres zawieszenia wygasł (Agerpres, Radio Romania International). Te pieniądze są już stracone.

770 mln EUR to na razie polityczne przyznanie się do porażki, nie formalna decyzja KE. Prezydent Nicușor Dan powiedział, że cztery dawne partie koalicyjne nie uzgodniły jednolitej ustawy płacowej i zaakceptowały utratę środków (Agerpres, Spotmedia). Euronews i Bloomberg opisywały tę kwotę jako spodziewaną stratę, a nie zaksięgowaną sankcję. Do upływu terminu Komisja nie opublikowała decyzji płatniczej.

Jeszcze mniej pewny jest rachunek za węgiel. Bolojan mówił, że Rumunia może stracić do 100 mln EUR, ponieważ elektrownie na węgiel brunatny w Turceni i Krajowej nie zostały zamknięte zgodnie z planem (Digi24). To rządowy szacunek możliwej kary, której Komisja jeszcze nie ustaliła.

Węgiel to nie tylko problem budżetowy

Ustawa płacowa upadła, bo partie nie potrafiły uzgodnić jednego modelu wynagradzania w sektorze publicznym. Lider UDMR Kelemen Hunor argumentował, że złej ustawy nie należy przyjmować wyłącznie po to, by uratować unijne pieniądze (Kronika). W sprawie węgla mechanizm jest inny: Rumunia obiecała zamknąć moce wytwórcze, zanim gotowe były źródła zastępcze i systemy ciepłownicze.

Sam Bolojan tłumaczył, że alternatywy dla Krajowej i Doliny Jiu nie były gotowe (HotNews). Zamknięcie elektrowni przed uruchomieniem zastępczych źródeł ciepła i energii przeniosłoby koszty na lokalne gospodarstwa domowe oraz miejskie systemy grzewcze. Komisja może wycenić niewykonany kamień milowy jako karę fiskalną. Zbyt szybkie zamknięcie byłoby jednak karą ekonomiczną dla ludzi mieszkających obok tych zakładów.

To napięcie ujawnił parlament. Poprawka PSD uzależnia dziś zamykanie elektrowni węglowych od wcześniejszego zbudowania równoważnych mocy zastępczych. Komisja ostrzegła, że może to podważyć kamień milowy dotyczący dekarbonizacji, który wcześniej został wpisany do rumuńskiego planu (Agerpres, Romania Insider). Rząd w Bukareszcie wpisał do planu zatwierdzonego przez UE ambitny harmonogram wygaszania węgla. Kolejne gabinety odziedziczyły go już w momencie, gdy infrastruktury zastępczej wciąż brakowało.

Rumunia nie jest wyjątkiem. Końcowa faza Funduszu Odbudowy odsłania niewykonane obietnice w całej UE. Bruksela nie obiecała państwom członkowskim czeków bez warunków. Zgodnie z art. 24 rozporządzenia o RRF Komisja może wypłacać środki częściowo, zawieszać kwoty przypisane do niespełnionych warunków, a ostatecznie obniżyć finansowanie, jeśli państwo nie przedstawi dowodów wykonania reform (EUR-Lex, wyjaśnienie Rady UE). Obietnice reform stały się listą zadań z realną ceną za niewykonanie.

Kto płaci, gdy dotacje znikają

Gdy dotacje z UE nie przychodzą, rząd ma dwa wyjścia: pożyczyć pieniądze gdzie indziej albo opóźnić projekty, które miały być nimi finansowane. Według analizy danych rumuńskiego ministerstwa finansów ponad 70% inwestycji publicznych w pierwszej połowie 2026 r. pochodziło z grantów UE i pożyczek PNRR (Friendship Bridge). Fitch utrzymuje rating Rumunii na poziomie BBB- z perspektywą negatywną (Fitch Ratings). Dla kraju z takim ratingiem pieniądz zastępczy nie jest już darmowy.

Fundusz Odbudowy zadziałał zgodnie z konstrukcją: zamienił reformy obiecane w Brukseli w konsekwencje budżetowe w Bukareszcie. Komisja może wycenić każdy niewykonany kamień milowy. Rumuńskie rządy nadal muszą wyjaśnić wyborcom, dlaczego obiecały zamykanie elektrowni węglowych, zanim przygotowały dla nich realne zastępstwo.