Rumuńskie płace zderzają się z długiem

Rumunia ma czas do 31 sierpnia, by przyjąć ustawę o wynagrodzeniach w sektorze publicznym, od której zależy 770 mln EUR z unijnego funduszu odbudowy (Digi24, Romania Insider). Komisja Europejska poprosiła o wyjaśnienia do wcześniejszego projektu, ale go nie odrzuciła (Agerpres). Prawdziwy problem nie leży jednak w Brukseli, lecz w Bukareszcie.

19 sierpnia minister finansów Alexandru Nazare ujawnił, że w pierwszym kwartale dług publiczny Rumunii sięgnął 60,1% PKB (Eurostat). Ta liczba uruchamia krajowy bezpiecznik fiskalny. Zgodnie z rumuńską ustawą o odpowiedzialności fiskalno-budżetowej po przekroczeniu progu 60% rząd nie może zatwierdzać rozwiązań zwiększających łączne wydatki na wynagrodzenia lub świadczenia społeczne (Agerpres). Bukareszt próbuje więc zaprojektować podwyżkę, której być może nie wolno mu już prawnie podpisać.

Tańszy projekt, ale wciąż potencjalnie za drogi

Wersja przekazana liderom partyjnym 20 sierpnia obniża wartość referencyjną do 4 000 lei, wobec 4 100 lei w projekcie lipcowym (Adevărul, ZF). Wartość referencyjna to podstawa mnożona przez współczynnik przypisany do danego stanowiska. Jej obniżenie zmniejsza koszt całej siatki płac bez przepisywania każdej kategorii zatrudnienia.

Projekt wprowadza też limit dodatków, świadczeń i nagród na poziomie 20% łącznych wydatków płacowych danej jednostki budżetowej (Știrile ProTV). W obecnym systemie dodatki potrafią wypychać realne wynagrodzenie znacznie powyżej pensji zasadniczej. Pracownicy instytucji, w których takie mechanizmy rozrosły się najbardziej, mogą więc stracić część dochodu mimo wzrostu płacy bazowej. Najbardziej narażeni nie są najniżej wynagradzani, lecz grupy korzystające z rozbudowanych, często mało przejrzystych dodatków.

Minister pracy Dragoș Pîslaru zapewnia, że żaden dochód nie spadnie, a ponad dwie trzecie pracowników sektora publicznego dostanie podwyżkę (G4Media). Tyle że wzrost płac w budżetówce nie jest kosztem jednorazowym. Powtarza się co roku. Nazare ostrzegł, że każda kwota powyżej uzgodnionego rocznego limitu około 8 mld lei staje się trwałym zobowiązaniem budżetu (Digi24).

Według doniesień medialnych opartych na źródłach politycznych scenariusze omawiane z Brukselą zakładały koszt 12-16 mld lei w 2027 r. (RFI România, Adevărul). Jeśli rachunek zbliży się do tego przedziału, ustawa przebije pułap, a luka zostanie wpisana w każdy kolejny budżet. Mniej miejsca zostanie wtedy na infrastrukturę, ochronę zdrowia i inwestycje publiczne.

Wysokie stopy podbijają rachunek

Rumunia jest objęta unijną procedurą nadmiernego deficytu, czyli mechanizmem korygującym dla państw, które wydają wyraźnie więcej, niż pozwalają reguły fiskalne UE (European Commission). Ogranicza ona tempo wzrostu wydatków państwa. Jednocześnie inwestorzy już żądają od Rumunii jednych z najwyższych rentowności w regionie: według danych rynkowych dziesięcioletnie obligacje płacą około 6,7-7,4%, a Fitch analizuje rating kraju BBB- przy negatywnej perspektywie (SeeNews). Stałe podwyżki finansowane przy takim koszcie długu szybko się kumulują: państwo płaci drożej za pożyczone pieniądze, a zobowiązanie płacowe nie maleje.

Dziesięć dni i brak właściciela

Pîslaru chce skierować ustawę do parlamentu na nadzwyczajną sesję około 25-26 sierpnia, tak aby prezydent mógł ją podpisać przed końcem miesiąca. Żadna partia nie wzięła jednak formalnej odpowiedzialności za projekt. Minister pracy stwierdził, że „odpowiedzialność za ostateczną decyzję spoczywa teraz na partiach i parlamencie” (News.ro).

Kwota 770 mln EUR jest częścią szerszego wniosku o płatność na 2,84 mld EUR, złożonego w ramach unijnego Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, czyli funduszu po pandemii, w którym wypłaty są powiązane z realizacją reform (Radio Romania). Przekroczenie terminu nie oznacza automatycznej utraty pieniędzy. KE może wstrzymać część płatności dotyczącą niespełnionego kamienia milowego i dać czas na korektę, jak zrobiła niedawno przy szóstej płatności dla Hiszpanii (EUR-Lex, RTVE).

Ustawa musi przejść trzy testy naraz: być na tyle tania, by Bruksela i inwestorzy uwierzyli w jej trwałe finansowanie; na tyle akceptowalna politycznie, by poparły ją partie koalicyjne; i przyjęta na tyle szybko, by nie zablokowały jej własne reguły długu publicznego. Pieniądze nie są jeszcze stracone. Żeby je utrzymać, Rumunia potrzebuje jednak rachunku płac, który rząd ma prawo podpisać.