Rumunia zestrzeliła rosyjskiego drona

O 09:39 24 lipca rumuńskie radary wykryły obiekt powietrzny na wschód od Suliny, nad deltą Dunaju. Cel przesuwał się w głąb kraju: przez okolice Brăili, w kierunku Buzău. Z bazy Mihail Kogălniceanu poderwano dwa włoskie Eurofightery działające pod dowództwem NATO, a następnie dwa rumuńskie F-16. Jeden z włoskich samolotów odpalił pocisk nad okręgiem Brăila, ale nie trafił. O 11:02 rumuński F-16 zniszczył drona nad niezamieszkanym terenem w pobliżu Padiny (Romania Insider, n-tv). Był to pierwszy publicznie potwierdzony przypadek zestrzelenia drona naruszającego rumuńską przestrzeń powietrzną.

Rumuńska prokuratura potwierdziła, że celem był rosyjski dron typu Shahed/Geran, czyli broń używana przez Rosję do ataków na ukraińską infrastrukturę. Piloci już w trakcie przechwycenia mieli zgłaszać wizualne podobieństwo, ale pełne potwierdzenie techniczne wciąż nie zostało przedstawione (Mediafax, Berliner Zeitung). Nie opublikowano oznaczeń szczątków, danych o elektronice, głowicy ani miejscu startu.

Kto wydał rozkaz?

Kolejność działań sojuszniczych sprawia, że incydent nie jest wyłącznie rumuńską sprawą. Włoskie Eurofightery pełniły dyżur w ramach NATO Air Policing, stałej misji Sojuszu polegającej na monitorowaniu i przechwytywaniu podejrzanych statków powietrznych. Według Sofia Globe NATO potwierdziło, że myśliwce działały „pod dowództwem i kontrolą NATO” (Sofiaglobe). Tyle że dowództwo NATO koordynuje misję, natomiast odpowiedzialność prawna za użycie uzbrojenia nad własnym terytorium pozostaje po stronie państwa. Kluczowe pytanie brzmi więc: kto autoryzował strzał?

Z rumuńskich briefingów obronnych wynika, że włoski Typhoon odpalił pocisk nad Brăilą i chybił, zostawiając na ziemi krater oraz fragmenty rakiety (Quotidiano Nazionale, Adnkronos). Po stronie włoskiej nie pojawił się dotąd oficjalny komunikat. Milczenie Rzymu w sprawie pocisku wystrzelonego nad terytorium sojusznika samo w sobie jest informacją.

Rumuński pilot oddał strzał dopiero wtedy, gdy dron znalazł się nad niezamieszkanym obszarem. To sugeruje istnienie wcześniej zatwierdzonych reguł określających, gdzie i w jakich warunkach można użyć broni (Internazionale/Reuters). Ani rumuńskie ministerstwo obrony, ani NATO tych reguł nie ujawniły.

Dlaczego drony rozbijają stary schemat

Air Policing i Air Defense to dwie różne misje. Pierwsza oznacza przechwycenie podejrzanego statku powietrznego: podejście, identyfikację, eskortowanie poza chronioną przestrzeń. Druga oznacza niszczenie zagrożeń. Przypadek Buzău formalnie mieścił się w Air Policing. W praktyce stał się misją obrony powietrznej: piloci odpalili rakiety i zniszczyli cel nad terytorium państwa NATO.

Shahed nie jest załogowym samolotem, któremu można dać sygnał do zmiany kursu. To powolny, bezzałogowy, potencjalnie uzbrojony obiekt, którego charakter trudno jednoznacznie ocenić w trakcie lotu. Model „przechwycić i odeskortować” przestaje tu działać.

Z tą zmianą od miesięcy mierzą się państwa bałtyckie, zależne bardziej od rotacyjnych kontyngentów sojuszniczych niż od własnych sił powietrznych. Estońskie źródła podają, że przejście od Air Policing do Air Defense miało zostać uzgodnione już wcześniej w lipcu, przed rumuńskim zestrzeleniem (ERR). Litewscy politycy wykorzystali przypadek Rumunii jako argument za jaśniejszymi kompetencjami i szybszym procesem decyzyjnym w sprawie otwarcia ognia (TV3). Buzău nie wywołało bałtyckiej rewizji. Dało jej najmocniejszy dowód.

Reguły, których nikt nie opublikował

Polski minister obrony Władysław Kosiniak-Kamysz osobno ostrzegał przed rosyjskimi prowokacjami z użyciem przejętych ukraińskich dronów wobec państw wschodniej flanki (TVN24). Niemieckie media wskazywały na drugą stronę problemu: jeżeli pochodzenia, ładunku i zamiaru drona nie da się potwierdzić w trakcie lotu, obniżenie progu użycia broni zwiększa ryzyko zestrzelenia niewłaściwego celu albo upadku szczątków na teren zamieszkany (Handelsblatt).

Rumunia przygotowywała się na taki scenariusz. 7 lipca minister obrony Radu Miruță zwrócił się do Ukrainy, by jej drony operujące nad Morzem Czarnym były programowane do samozniszczenia w razie wlotu na terytorium Rumunii (Agerpres). Siedemnaście dni później Rumunia jednego drona zestrzeliła.

Buzău pokazało, że maszyneria obrony powietrznej wschodniej flanki potrafi wykryć cel, poderwać dyżurne myśliwce, śledzić go i zniszczyć. Nie pokazało jednak, że reguły działania tej maszynerii są ustalone, wspólne i zrozumiałe dla opinii publicznej. Rada Północnoatlantycka, w której zasiadają wszyscy sojusznicy, oraz stolice zatwierdzające reguły użycia siły są winne obywatelom wschodniej flanki prostą odpowiedź: kiedy dron nad terytorium NATO staje się celem, kto podejmuje decyzję i czy ta zasada wygląda tak samo w Bukareszcie, jak w Tallinnie?