Rumuński F-16 strącił drona nad Estonią

11.03, 19 maja. NATO podrywa myśliwce z bazy w Szawlach na Litwie. Z Rosji do estońskiej przestrzeni powietrznej wlatuje dron. O 12.14 rumuński pilot F-16 otwiera ogień. Bezzałogowiec spada na pole w pobliżu Põltsamaa, 30 metrów od najbliższego domu. To pierwszy przypadek od początku pełnoskalowej wojny, gdy myśliwiec NATO zniszczył drona w przestrzeni powietrznej państw bałtyckich (Romania Insider, Estonian Defence Forces).

Dwa dni później prezydenci Estonii, Łotwy i Litwy zażądali, by taki sposób reagowania stał się w NATO stałą zasadą. Chcą przekształcenia Baltic Air Policing, czyli pokojowej misji nadzoru nad przestrzenią powietrzną, w pełną misję obrony powietrznej z mandatem do zestrzeliwania celów oraz z dedykowanymi systemami antydronowymi rozmieszczonymi na miejscu (ERR). Do takiej zmiany potrzebna jest jednomyślna zgoda wszystkich 32 państw NATO. Żądanie pojawia się w momencie, gdy Waszyngton sygnalizuje dalsze wycofywanie części wojsk z Europy.

Jak Rosja zamienia ukraińskie drony w problem NATO

Same drony są przeważnie ukraińskie. Ukraińskie bezzałogowce dalekiego zasięgu uderzają w rosyjską infrastrukturę naftową w pobliżu granic państw bałtyckich, głównie w kompleksy terminali Ust-Ługa i Primorsk w obwodzie leningradzkim. Rosyjskie jednostki walki elektronicznej zakłócają sygnał GPS albo podstawiają fałszywe współrzędne. W praktyce oznacza to, że drony schodzą z kursu i trafiają nad terytorium NATO. Ukraina przyznała to i przeprosiła. Estoński minister obrony potwierdził, że celem F-16 był „najprawdopodobniej ukraiński dron, który zboczył z kursu” pod wpływem silnych zakłóceń elektronicznych.

Rosyjska operacja działa jednak nie tylko na poziomie technicznym. 18 maja rosyjska Służba Wywiadu Zagranicznego SWR twierdziła, że ukraińscy operatorzy dronów stacjonują w łotewskich bazach wojskowych, i groziła uderzeniami w łotewskie „ośrodki decyzyjne”. Łotwa, Ukraina i USA odrzuciły te twierdzenia (ISW). Białoruś złożyła protest dyplomatyczny, utrzymując, że dron wleciał w jej przestrzeń powietrzną z Litwy, choć kilka dni wcześniej białoruskie wojsko samo ostrzegało Litwinów przez gorącą linię o dronie lecącym w przeciwnym kierunku. Wilno nazwało protest „bezpośrednim dowodem białoruskiego współudziału w rosyjskim ataku informacyjnym”.

Mechanizm jest samonapędzający. Rosyjska walka elektroniczna spycha ukraińskie drony nad terytorium NATO. Rosyjski wywiad następnie przedstawia te incydenty jako dowód, że państwa bałtyckie atakują Rosję. W tym samym czasie, 19 maja, Rosja przeprowadziła niezapowiedziane ćwiczenia nuklearne z użyciem rakiet odpalanych także z terytorium Białorusi (Defense News). W jednym tygodniu na wschodnią flankę NATO spadły więc trzy presje naraz: drony, dezinformacja i sygnalizacja nuklearna.

Trzy państwa, trzy awarie systemu

Na Łotwie koalicja rządząca rozpadła się 14 maja po nieudanej reakcji państwa na drona, który uderzył w skład paliw w Rzeżycy (LSM). Był to pierwszy przypadek upadku rządu państwa NATO bezpośrednio w następstwie hybrydowego kryzysu związanego z dronami. Premier Andris Kulbergs sześć dni później utworzył nową koalicję, jeszcze niesprawdzoną w działaniu. Obraz pogarsza jeden szczegół: Ukraina oferowała państwom bałtyckim program radarowego wykrywania dronów. Estonia go przyjęła. Łotwa odmówiła. Dron, który uderzył w Rzeżycy, doleciał niewykryty.

Na Litwie w ciągu pięciu dni trzykrotnie zawiodła obrona cywilna. Aplikacja alarmowa LT72 przeciążyła się 20 maja, 21 maja pokazywała nieaktualne dane, a 22 maja znów przestała działać prawidłowo. Schrony w Wilnie były zamknięte. Syreny nie zawyły. Prezydenta i premiera przeniesiono do bunkrów.

Estonia wykryła drona 19 maja jeszcze przed naruszeniem granicy. Problem polega na tym, że Estonia nie ma własnych myśliwców. Gdyby rumuński pilot nie znajdował się akurat w powietrzu podczas lotu szkoleniowego, dron leciałby dalej bez przeszkód.

Co zdecyduje Ankara

Przepisanie bałtyckiej misji z patrolowania na obronę wymaga formalnej decyzji Rady Północnoatlantyckiej, stałego organu decyzyjnego NATO, w którym każde państwo sojusznicze ma prawo weta. Najbliższy realny moment to szczyt w Ankarze 7-8 lipca.

Naczelny dowódca sił NATO, gen. Grynkewich, potwierdził 19 maja, że Europa „zdecydowanie powinna spodziewać się dalszych relokacji” wojsk amerykańskich. Warstwowa architektura wykrywania, dowodzenia i reakcji, której potrzebują państwa bałtyckie, opiera się dziś na systemach amerykańskich. Europejskie alternatywy dopiero powstają: Polska buduje 18 baterii antydronowych, a Łotwa gości pierwszy w NATO poligon innowacji C-UAS, czyli systemów zwalczania bezzałogowców. Żadne z tych rozwiązań nie zamyka dziś bałtyckiego nieba.

Parlament Europejski wyraził 21 maja „pełną solidarność” z państwami bałtyckimi. Solidarność nie jest jednak siecią radarów. Szczyt w Ankarze pokaże, czy 32 sojuszników chce sfinansować sprzęt, który nada politycznej deklaracji realną treść, właśnie wtedy, gdy państwo podtrzymujące architekturę obrony powietrznej NATO zaczyna odsuwać się od stołu.