Rosyjski limit ropy może wzrosnąć

15 lipca unijny pułap cenowy na rosyjską ropę miał zostać automatycznie przeliczony. Bez jednomyślnej decyzji państw członkowskich o jego zamrożeniu limit mógł wzrosnąć z 44,10 USD do ok. 58 USD za baryłkę. To oznaczałoby osłabienie jednego z głównych narzędzi Europy do ograniczania dochodów Moskwy z ropy (Euronews, World Oil). Do wczorajszego wieczora ambasadorowie państw UE nadal negocjowali. Porozumienia nie ogłoszono.

Mechanizm przyjęty w grudniu 2022 r. przez UE, G7 i sojuszników nie blokuje fizycznie rosyjskiej ropy. Działa przez usługi: zachodnie firmy żeglugowe, ubezpieczyciele, brokerzy i banki mogą obsługiwać rosyjską ropę tylko wtedy, gdy jest sprzedawana po cenie nie wyższej niż ustalony pułap (Rada UE). Im wyższy limit, tym słabsza sankcja. Ładunek po 55 USD narusza pułap 44,10 USD, ale mieści się w limicie 58 USD. Ta sama baryłka, ten sam ubezpieczyciel, a od następnego dnia transakcja staje się legalna.

Problem tkwi w formule. Limit jest przeliczany co sześć miesięcy na podstawie ostatnich średnich cen ropy Urals, głównej rosyjskiej mieszanki eksportowej. Urals wzrósł w kwietniu do 125 USD, po czym na początku lipca spadł do 51 USD (EIA, Bruegel). Mechanizm patrzący wstecz może więc utrwalić zbyt wysoki pułap dokładnie wtedy, gdy rynek zaczyna stygnąć.

Państwa żeglugowe bronią własnych interesów

Najwyraźniejszy opór wobec zamrożenia limitu przyszedł z Grecji, Cypru i Malty. Ich sektory żeglugowe zarabiają znaczne kwoty na legalnym transporcie rosyjskiej ropy. Według jednego z szacunków greckie firmy żeglugowe od lipca 2023 r. uzyskały z przewozu rosyjskiej ropy co najmniej 3,8 mld USD, a w maju odpowiadały za niemal 15% rosyjskiego eksportu surowca (Strategist).

Ateny, Nikozja i Valletta przekonywały, że jeśli UE zaostrzy zasady, a amerykański limit pozostanie na poziomie 60 USD, przewozy i ubezpieczenia przeniosą się do operatorów spoza Europy, bez realnego ograniczenia rosyjskiego eksportu (DW). Ten argument nie jest pozbawiony sensu. Równocześnie chroni pozycje handlowe warte miliardy.

Węgry i Słowacja miały inne obawy, związane z MOL-em, koncernem rafineryjnym przetwarzającym ropę z rurociągu Przyjaźń. Ta postsowiecka sieć nadal dostarcza rosyjski surowiec do Europy Środkowej. MOL w pierwszych jedenastu miesiącach 2025 r. używał ropy rosyjskiej w 88%, a mimo to ceny paliw przed opodatkowaniem na Węgrzech były wyższe niż w sąsiednich Czechach (24.hu, Euronews Hungary). Tańsza rosyjska ropa wpływała do rafinerii, ale tańsza benzyna nie trafiała do kierowców. Rabat zasilał marżę MOL-u, czyli różnicę między kosztem zakupu ropy a ceną sprzedaży paliwa.

Słabość systemu leży w kontroli dokumentów

To, czy pułap zostanie utrzymany na poziomie 44,10 USD, czy wzrośnie, ma mniejsze znaczenie niż egzekwowanie zasad. CREA, czyli Centre for Research on Energy and Clean Air, oszacowało, że ścisłe stosowanie limitu 44,10 USD obniżyłoby czerwcowe dochody Rosji z ropy o ok. 5 mld EUR, czyli 36% (CREA). Właśnie ta różnica między limitem zapisanym w przepisach a limitem zmieniającym zachowanie firm żeglugowych nadal finansuje wojnę.

Przecieki w systemie są konkretne. CREA odnotowało w czerwcu osiem ładunków produktów pochodzenia rosyjskiego docierających do portów UE oraz przeładunki rosyjskiej ropy między statkami na wodach unijnych o wartości 149 mln EUR (CREA). UE wpisała na listę 632 jednostki tzw. floty cieni, czyli tankowce działające poza standardowymi systemami ubezpieczenia i rejestracji w celu przewozu objętej sankcjami ropy, ale pełnego zakazu świadczenia im usług morskich wciąż nie ma (UK Defence Club).

Paradoksalnie właśnie teraz pułap mógłby działać mocniej. KSE Institute ustalił, że niedobór tankowców floty cieni zwiększył zależność Rosji od zachodnich usług morskich, więc mechanizm cenowy może być skuteczniejszy niż kiedykolwiek od momentu jego wprowadzenia (KSE Institute). Komisja Europejska potwierdziła przy tym, że dostawy paliw w UE pozostają stabilne (Komisja Europejska).

Zamrożony limit ma znaczenie tylko wtedy, gdy europejscy ubezpieczyciele, porty i firmy żeglugowe muszą wykazać, że ropa rzeczywiście została sprzedana poniżej pułapu.