Rosyjskie głowice bliżej Polski

21 maja Rosja przeniosła taktyczne głowice jądrowe na polowe stanowiska brygady rakietowej Iskander-M na terytorium Białorusi. Głowice nie wróciły od razu do magazynów. Ministerstwa obrony obu państw pokazały nagrania, na których białoruskie załogi ładują mobilne wyrzutnie i rozpraszają się na ukryte pozycje ogniowe (Euronews, Euromaidanpress). Niezależnie nie da się dziś potwierdzić, czy były to głowice z rzeczywistym materiałem rozszczepialnym (Pravda). Moskwa i Mińsk twierdzą, że tak.

W normalnym trybie taktyczne głowice jądrowe przechowuje się w wzmocnionych bunkrach, fizycznie oddzielone od rakiet, które miałyby je przenosić. Połączenie głowicy z nośnikiem następuje dopiero bezpośrednio przed użyciem. Przeniesienie ich na operacyjne stanowiska brygady likwiduje ten bufor. Rosja zrobiła to publicznie, podczas ćwiczeń z udziałem dziesiątek tysięcy żołnierzy, a potem zostawiła głowice na miejscu.

Bałtycki test odporności

Rozmieszczenie głowic było finałem dwóch tygodni presji na północno-wschodnią flankę NATO. 20 maja dron nadleciał z przestrzeni powietrznej Białorusi nad Litwę i uruchomił pierwszy ogólnokrajowy alert schronowy od początku pełnoskalowej wojny Rosji przeciw Ukrainie. Ewakuowano prezydenta i posłów. Lotnisko w Wilnie wstrzymało pracę. W powietrze poderwano samoloty NATO. Drona nie odnaleziono.

Jeszcze poważniejsze konsekwencje poniosła Łotwa. Katastrofa drona pod Rzeżycą 7 maja odsłoniła tak głębokie luki w obronie powietrznej, że doprowadziła do upadku rządu. Premier Evika Siliņa zdymisjonowała ministra obrony, obarczając go odpowiedzialnością za porażkę systemu. Gdy jego partia opuściła koalicję, 14 maja sama podała się do dymisji. Rosyjska Służba Wywiadu Zagranicznego wskazała następnie konkretne łotewskie bazy wojskowe i zagroziła odwetem. Łotwa stała się pierwszym państwem NATO, którego rząd upadł w bezpośrednim związku z naruszeniami z powietrza od strony wschodniej.

Analitycy obronni z Tallinna opisują tę sekwencję jako „broń masowego zakłócenia”. Nie wiadomo, czy Moskwa świadomie zsynchronizowała rozmieszczenie głowic, penetracje dronowe i groźby wywiadowcze, czy tylko wykorzystała kryzysy, które nałożyły się w czasie. Skutek jest mierzalny: trzy stolice bałtyckie zostały wstrząśnięte w ciągu dwóch tygodni, a jeden rząd sojuszniczy przestał istnieć.

Pęknięte europejskie odstraszanie

Francja zaproponowała europejską odpowiedź. Na kwietniowym szczycie w Gdańsku prezydent Emmanuel Macron rozszerzył francuskie odstraszanie jądrowe na Polskę i siedmiu innych sojuszników. Po raz pierwszy francuski prezydent otworzył parasol nuklearny poza samo terytorium Francji. Decyzja o użyciu broni pozostaje jednak wyłącznie w rękach prezydenta Francji. Polityczna wartość tej gwarancji zależy więc od woli osoby, która w danym momencie zajmuje Pałac Elizejski.

Niemcy szykują się do innego terminu granicznego. Generalny inspektor Bundeswehry Carsten Breuer publicznie ostrzegł, że Rosja może sprawdzić NATO dużymi operacjami wojskowymi do 2029 r. Berlin planuje do tego czasu silnie zwiększyć wydatki obronne. Równocześnie po cichu upadł plan rozmieszczenia w Niemczech amerykańskich pocisków dalekiego zasięgu. Miały one wypełnić lukę po traktacie INF, który zakazywał w Europie rakiet średniego zasięgu i przestał obowiązywać w 2019 r. Nowego rozwiązania nie ogłoszono.

Zmniejsza się także amerykańska obecność wojskowa w Europie. Pentagon ogranicza liczbę brygad bojowych na kontynencie z czterech do trzech. Prezydent Donald Trump zapowiedział wysłanie dodatkowych 5 000 żołnierzy do Polski, ale wiceminister obrony Cezary Tomczyk mówił o potrzebie „ofensywy dyplomatycznej”, co sugeruje, że porozumienia jeszcze nie ma. Trzy dni przed tą zapowiedzią naczelny dowódca sił NATO w Europie potwierdził, że wycofywanie wojsk z kontynentu już trwa.

Sekretarz generalny NATO Mark Rutte ostrzegł przed „niszczącymi konsekwencjami” każdego użycia broni jądrowej. UE, podczas trwającej konferencji przeglądowej NPT, czyli traktatu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej, wezwała Moskwę i Mińsk do „odwrócenia tej decyzji”. Ani NATO, ani UE nie ogłosiły jednak konkretnych zmian w swoim rozmieszczeniu sił.

Alaksandr Łukaszenka nie ma kodów startowych. Kontrolę nad głowicami zachowuje Moskwa. Białoruś daje Rosji coś innego: położenie. Z terytorium Białorusi Iskander-M obejmuje zasięgiem Warszawę, Wilno i Rygę. Poza Moskwą nikt nie wie, ile głowic tam jest ani jak długo pozostaną.