Rosja werbuje agentów przez Telegram

Do prokuratury w Warszawie 25 czerwca doprowadzono w kajdankach obywatela Polski i obywatela Białorusi. Według śledczych mieli fotografować infrastrukturę krytyczną, rozwieszać plakaty, malować graffiti i obserwować spotkania białoruskiej emigracji. Instrukcje przychodziły przez Telegram, zapłata w kryptowalutach. Samo zatrzymanie nie jest jednak sednem sprawy. Istotniejszy jest model rekrutacji, który widać za tą sprawą.

W Polsce, Niemczech i Francji prokuratorzy oraz służby opisują podobny schemat działania: rosyjskie albo powiązane z Rosją służby miały werbować przez internet tanich, krótkoterminowych wykonawców. Dostawali proste zadania, nie znali szerszego celu operacji, przesyłali dowód wykonania, odbierali niewielkie pieniądze i kontakt się urywał. W ten sposób zwykli ludzie stają się narzędziem wywiadowczym, często nie rozumiejąc w pełni, do czego zostali użyci.

Warszawski schemat działania

Najpełniejszy publiczny obraz takiego mechanizmu dała polska Prokuratura Krajowa. ABW zatrzymała obywatela Polski Rafała G. i obywatela Białorusi Aliakseia B., którym zarzucono działanie na rzecz obcego wywiadu między marcem 2024 r. a lutym 2025 r. w Rzeszowie, Warszawie i Łodzi (Prokuratura Krajowa, ABW). Według śledczych zadania mieli otrzymywać przez Telegram, dokumentować wskazane obiekty zdjęciami i przygotowywać materiały propagandowe.

ABW wskazała też drugi wymiar sprawy: podejrzani mieli nagrywać wydarzenia organizowane w Warszawie przez białoruską emigrację (Prokuratura Krajowa). To przesuwa sprawę poza rozpoznanie infrastruktury. Wchodzi tu obserwacja środowisk diaspory sprzeciwiających się reżimowi Alaksandra Łukaszenki.

Znaczenie ma nie profil zatrzymanych, lecz konstrukcja operacji. Każdy wykonawca widzi tylko wycinek: zrób zdjęcie, powieś plakat, kup kartę SIM. Nikt na dole nie musi znać celu całości. Taka segmentacja utrudnia rozbicie sieci i opóźnia przypisanie odpowiedzialności zleceniodawcy.

Niemcy: od ekranu do bocznicy kolejowej

Niemcy pokazują, co dzieje się wtedy, gdy internetowy werbunek przechodzi w fizyczne przygotowanie działań. Minister spraw wewnętrznych Nadrenii Północnej-Westfalii Herbert Reul ostrzegł, że rosyjskie służby coraz częściej korzystają z Wegwerf-Agenten, czyli „agentów jednorazowych”: tanich, wymiennych ludzi rekrutowanych przez platformy społecznościowe i celowo trzymanych w niewiedzy co do prawdziwego zleceniodawcy (FAZ, ZEIT).

Dwie niemieckie sprawy dobrze pokazują przejście od kanału komunikacji do realnego terenu. Śledczy opisują podejrzanych, w tym jednego działającego w Kolonii, którzy mieli przygotowywać podpalenia i ataki z użyciem materiałów wybuchowych na transporty towarowe. Jeden z nich miał wysłać dwie paczki testowe, aby sprawdzić trasy przewozu i luki w zabezpieczeniach (Kölner Stadt-Anzeiger). Na dworcu w Minden nielegalnie zamontowana kamera transmitowała obraz z rejonu manewrowego używanego przy transportach Bundeswehry i dostawach związanych z Ukrainą (WDR). W jednym przypadku komercyjna logistyka służyła do mapowania podatności systemu. W drugim ktoś obserwował wojskowy ruch kolejowy w czasie rzeczywistym. Oba ślady zaczynały się od wiadomości na Telegramie wysłanej do osoby potrzebującej pieniędzy.

Francja pokazuje granicę, której w analizie nie wolno przekraczać. Pod Tuluzą 5 czerwca postawiono zarzuty obywatelowi Białorusi podejrzanemu o przekazywanie informacji obcemu państwu po tym, jak filmował testy w Delair, firmie produkującej drony. Kilka dni wcześniej w stronę zakładu rzucono koktajle Mołotowa, które nie eksplodowały. Według Le Monde śledczy nie powiązali podejrzanego ze sprawcami ataku. Bliskość zdarzeń nie jest dowodem: obserwacja i fizyczna presja mogą występować obok siebie, nie tworząc jeszcze procesowo uchwytnego łańcucha dowodowego.

Luka, dzięki której to działa

NATO definiuje zagrożenia hybrydowe jako łączenie środków militarnych i niemilitarnych, jawnych i ukrytych, także z użyciem pośredników oraz nieregularnych grup (NATO). Model „agentów jednorazowych” działa dlatego, że pojedyncze operacje utrzymują się poniżej progu art. 5 Traktatu Północnoatlantyckiego, czyli zasady, że atak na jednego sojusznika jest traktowany jak atak na wszystkich. Powodują zakłócenia, ale nie przekraczają jednoznacznie granicy, przy której uruchomienie kolektywnej obrony staje się politycznie proste (AP/ABC).

Miejsce przestępstwa zawsze jest lokalne. Kamera w Minden. Paczka testowa w Kolonii. Zdjęcie w Rzeszowie. Prokuratura krajowa może postawić zarzuty wykonawcy. Europol, unijna agencja współpracy policyjnej, i Eurojust, organ koordynujący współpracę prokuratur, mogą łączyć sprawy z różnych państw. Najtrudniejszym ogniwem pozostaje jednak dowód, że konkretny kanał na Telegramie prowadzi do określonej struktury rosyjskiego wywiadu. Żadna z tych unijnych instytucji sama nie prowadzi postępowania karnego. Czeskie media już opisują sprawy z Niemiec i Polski jako ostrzeżenie dla własnych łańcuchów dostaw obronnych (Novinky, ČT24). Unijna dyrektywa o odporności podmiotów krytycznych może zmusić operatorów energetyki, transportu i infrastruktury cyfrowej do lepszego zabezpieczenia obiektów (CER Directive). Nie udowodni jednak, kto wysłał wiadomość na Telegramie.

Z dostępnych spraw wyłania się spójny wzór: Europa mierzy się z udokumentowanym modelem werbunku zdalnie zadaniowanych, segmentowanych wykonawców powiązanych z rosyjskimi interesami, kierowanych przeciwko infrastrukturze, łańcuchom dostaw obronnych i środowiskom emigracyjnym. Cel jest praktyczny: podnieść koszt wsparcia Ukrainy i utrudnić jego ochronę. Najmocniejsze publiczne akta mają dziś Polska i Niemcy. Francja pokazuje, jak blisko siebie mogą znaleźć się obserwacja i sabotaż, zanim pojawi się dowód nadający się do sądu. Europa może wzmacniać bocznice kolejowe, fabryki i konta telekomunikacyjne. Wciąż nie ma jednak prostego sposobu, by postawić przed sądem zleceniodawcę ukrytego za wykonawcą.