Rosja celuje w łotewski próg wyborczy

Łotwa będzie głosować 3 października 2026 r. W wyborach do Saeimy, łotewskiego parlamentu, startuje czternaście list, a kilka ugrupowań balansuje w sondażach wokół 5-procentowego progu wejścia (Saeima, CVK). W takim układzie rosyjska presja informacyjna nie musi zmieniać preferencji masowo. Wystarczy, że przesunie frekwencję, zniechęci część wyborców albo podważy zaufanie do samej kampanii. Nierozstrzygnięte pozostaje pytanie, czy szkody da się zmierzyć, zanim wyborcy wrzucą karty do urn.

Publicznie dostępne dowody nie wskazują na włamanie do systemów wyborczych ani bezpośrednią manipulację wynikiem. Pokazują mechanizm trudniejszy do uchwycenia: systematyczne osłabianie zaufania, bez którego wyborcy nie są w stanie spokojnie ocenić partii i uznać procedury za wiarygodną. Rosyjskie MSZ promowało tezę, że państwa bałtyckie przygotowują „masowe deportacje” rosyjskojęzycznych mieszkańców. Litwa, Łotwa i Estonia odpowiedziały wspólnym protestem dyplomatycznym, uznając te twierdzenia za sfabrykowane (Lrytas, Labdien.lv). Estonia osobno wezwała przedstawiciela Rosji w tej samej sprawie (ERR Estonia).

W łotewskiej debacie samo głosowanie coraz częściej opisywane jest jako kwestia bezpieczeństwa państwa. Dezinformacja ma bowiem wywoływać apatię, podejrzliwość wobec instytucji i wątpliwość, czy kampania w ogóle toczy się uczciwie (IR). Celem nie musi być odwrócenie wyniku. Bardziej realistyczny efekt to sytuacja, w której niewielkie przesunięcia frekwencji decydują o tym, kto przekroczy próg, a kto zostanie poza parlamentem.

Ludzie i sieci, nie tylko hasła

Ślad widoczny w publicznych dokumentach prowadzi także do zorganizowanych działań, nie tylko do propagandowych sloganów. Łotewska służba bezpieczeństwa VDD zwróciła się do prokuratury o postawienie zarzutów czterem osobom, które miały zbierać informacje wywiadowcze za pośrednictwem prorosyjskiej sieci „Bałtyccy antyfaszyści” (VDD Latvia). Na Litwie TV3 opisała przypadek werbowników oferujących pieniądze za nagrania w pobliżu poligonu wojskowego w Pabradė. Taki materiał mógłby później posłużyć do „udowodnienia”, że z tego miejsca wysyłano drony w kierunku Rosji (TV3).

Schemat jest spójny: najpierw produkuje się wątpliwości dotyczące praw mniejszości i intencji wojskowych, a potem zostawia się społeczeństwa demokratyczne z tym sporem w środku kampanii wyborczej. Polska Agencja Prasowa opisywała podobne techniki na innym odcinku granicy NATO, w tym grafiki generowane przez AI na TikToku oraz przekazy uderzające w wydatki obronne przed szczytem w Ankarze (PAP). Presję rosyjską rozpoznaje kilka państw, ale tylko Łotwa doświadcza jej w warunkach rozdrobnionej rywalizacji parlamentarnej, gdzie kilka tysięcy głosów może przesądzić o składzie Saeimy.

Gdzie narzędzia działają, a gdzie zawodzą

Od 2022 r. Europa zbudowała kilka warstw odporności na takie operacje. Akt o usługach cyfrowych, czyli unijne prawo nakładające na duże platformy obowiązek oceny ryzyk dla wyborów i debaty publicznej, daje Komisji Europejskiej nadzór nad tym, jak platformy reagują na zagrożenia systemowe (DSA). UE zakazała nadawania RT i Sputnika (Council Regulation 2022/350). W samej Rydze działa natowskie Centrum Doskonalenia Komunikacji Strategicznej (NATO StratCom COE).

Te instrumenty najlepiej sprawdzają się wobec celów, które da się nazwać i formalnie objąć decyzją. Platformy można dociskać w ramach DSA. Nadawców można zakazać rozporządzeniem Rady UE. Osoby podejrzane o szpiegostwo można ścigać, co pokazuje sprawa VDD. Luka leży pomiędzy tymi kategoriami: w szyfrowanych kanałach, sklonowanych domenach informacyjnych, półprywatnych grupach w mediach społecznościowych i płatnych pośrednikach, których trudno przypisać do zleceniodawcy i jeszcze trudniej zatrzymać przed dniem głosowania. Pierwsza odpowiedź prawna na operację informacyjną nadal należy do władz krajowych, a te działają w rytmie śledztwa, nie kampanii.

Co wyborcy powinni jeszcze dostać

W publicznym obiegu są protesty dyplomatyczne, ostrzeżenia służb i analizy mediów. Nie ma jednak raportu platform pokazującego, które sieci rozpowszechniały te narracje i do ilu osób dotarły. Nie ma też danych, które pozwalałyby ocenić, czy zmieniły się postawy wyborców. Najbardziej wymowna jest jeszcze jedna luka: rosyjskojęzyczni mieszkańcy Łotwy i Estonii, których Moskwa przedstawia jako ofiary prześladowań, są w tej publicznej debacie o własnym rzekomym losie niemal niewidoczni.

Zagrożenie jest wiarygodne, a obawy władz mają podstawy. Przed 3 października trzy strony powinny jednak pokazać wyborcom coś bardziej konkretnego. VDD może ujawnić część materiału o zagrożeniach bez naruszania aktywnych postępowań. Platformy objęte DSA mogą opublikować dane o zasięgach i usunięciach skoordynowanych kampanii wymierzonych w łotewskich wyborców. Komisja Europejska może zaś powiedzieć publicznie, czy narzędzia DSA dotyczące integralności wyborów rzeczywiście są w tej sprawie stosowane. Ostrzeżenia bez publicznego dowodu łatwo zaczynają działać jak to, z czym mają walczyć: kolejny powód, by nie ufać instytucjom.