Rutte żąda 5% PKB na obronę

W Ankarze Mark Rutte postawił sojusznikom pytanie, którego NATO przez lata unikało: nie ile wpiszecie w deklaracji, lecz co za te pieniądze faktycznie kupicie. Sekretarz generalny NATO chce, by europejscy członkowie Sojuszu przedstawili „jasne, konkretne i wiarygodne” krajowe plany dojścia do 5% PKB na obronność i bezpieczeństwo do 2035 r. (AP, NATO).

Nowy cel składa się z dwóch części. Pierwsze 3,5% PKB ma trafić do budżetów wojskowych. Kolejne 1,5% ma obejmować odporność państwa: drogi, mosty, cyberbezpieczeństwo i infrastrukturę energetyczną, czyli wszystko to, co w razie kryzysu pozwala wojsku działać. NATO nie prosi już rządów wyłącznie o zgodę na liczbę. Chce dowodu, że ta liczba zamieni się w czołgi, amunicję i siły zdolne do użycia. W wielu stolicach takiej ścieżki nadal nie widać.

Hiszpania mówi to wprost

Najgłośniej problem nazwała Hiszpania. Pedro Sánchez bronił poziomu wydatków w okolicach 2,1% PKB i odmówił zobowiązania się do 5% (El Mundo). Szef hiszpańskiej dyplomacji José Manuel Albares już w maju przekonywał, że Madryt realizuje swoje zobowiązania, choć nie wpisuje się w nowy cel procentowy (Infobae). Hiszpania stała się więc najbardziej widocznym oponentem szczytu. Robi jednak otwarcie to, co inni próbują osiągnąć dłuższymi harmonogramami albo szerszą księgowością.

Spór pokazuje granicę siły NATO. Cele liczone jako odsetek PKB są zobowiązaniami politycznymi ze szczytów, nie obowiązkiem traktatowym. Za słaby plan nie grozi automatyczna sankcja (Defence Priorities, Reuters/The Star). Presja Ruttego jest politycznie poważna, ale prawnie znacznie miększa niż unijna reguła fiskalna.

Niemcy próbują zbudować wzorzec

Najbliżej wiarygodnego planu są dziś Niemcy. Kanclerz Friedrich Merz i minister obrony Boris Pistorius powiązali cel 3,5% PKB z reformą zakupów wojskowych oraz nową ustawą przyspieszającą inwestycje w infrastrukturę transportową istotną dla wojska. Gotowość ma zostać osiągnięta do 2029 r. (BMVg). Projekt budżetu na 2027 r. przewiduje 109,7 mld EUR wydatków obronnych, w tym 4 mld EUR inwestycji transportowych wliczonych do tej puli (Morgenpost). Rutte poparł ten kierunek, mówiąc, że Berlin jest „na właściwej ścieżce” (NATO).

Słabe punkty są jednak widoczne. Część niemieckiego wskaźnika pochodzi z funduszy infrastrukturalnych, a nie z bezpośrednich zamówień na uzbrojenie (taz). Pistorius przyznał też, że Niemcy nadal będą kupować broń w USA, choć równolegle chcą ograniczać zależność od zewnętrznych dostawców. Problemem jest również podaż po stronie Europy: producenci amunicji, systemów obrony powietrznej i pojazdów opancerzonych mają portfele zamówień rozpisane na lata.

Księgowa furtka

Najcieńsza odpowiedzialność kryje się w koszyku 1,5% na odporność. Drogi i sieci energetyczne mogą realnie wzmacniać obronność. Mogą też stać się sposobem na przepisywanie zwykłych wydatków publicznych, jeśli NATO nie będzie kontrolować, co pieniądze rzeczywiście dostarczają (CEPA, ProtoThema).

Włochy pokazują, gdzie zaczyna się tarcie fiskalne. Plan Rzymu na 2025 r. zakłada utrzymanie deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych na poziomie 2,8% PKB (MEF). Komisja Europejska ostrzegła zaś, że włoska część pożyczek SAFE, czyli unijnego instrumentu o wartości 150 mld EUR na wspólne zakupy obronne, może zostać przesunięta do innych państw, jeśli Rzym będzie zwlekał (Adnkronos). Francja dopisała do zaktualizowanej ustawy programowej dla wojska 36 mld EUR na lata 2024–2030, ale francuscy senatorowie opisali tę zmianę raczej jako naprawę wcześniejszego niedofinansowania niż jakościowy skok (Ouest-France, Sénat).

Polska odwraca tę rozmowę: z poziomu wydatków na polityczną dźwignię. Przy około 4,5% PKB Warszawa wydaje proporcjonalnie więcej niż Stany Zjednoczone i używa tego argumentu wobec wolniejszych sojuszników (Standard, CNBC). Według gen. Jarosława Gromadzińskiego około 60% polskich zakupów jest jednak finansowanych kredytem, a Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych nie wykorzystuje w pełni swoich możliwości (Defence24). Wysokie wydatki dają Warszawie mocny argument. Nie oznaczają automatycznie gotowych zdolności wojskowych.

Po szczycie w Ankarze najważniejszy test jest prosty: które rządy pokażą policzoną, zapisaną w prawie i możliwą do audytu ścieżkę od pozycji budżetowej do realnej siły w polu. NATO zamieniło wydatki obronne w spór o rozliczalność, ale nie zbudowało systemu rozliczania. Rutte ma do dyspozycji presję publiczną, porównania między państwami i polityczny wstyd na kolejnych szczytach. Ani NATO, ani UE nie mogą zmusić państwa członkowskiego do wykonania deklaracji. Luka między obietnicą a dostawą pozostaje najpoważniejszą słabością Sojuszu.