Rutte przekonuje Trumpa do 5% na obronę

Mark Rutte przez trzy dni zabiegał w Waszyngtonie o to, by Donald Trump nie zamienił przyszłomiesięcznego szczytu NATO w Ankarze w publiczny proces Europy za obronne gapowe. Sekretarz generalny NATO spotkał się z Trumpem, wysokimi urzędnikami administracji i członkami Kongresu (NATO). Przekaz był prosty: Europejczycy zwiększają wydatki, a sojusznicy zrozumieli amerykańskie pretensje (Euronews, KSAT). Problem w tym, że nowy cel wydatkowy NATO jest politycznie użyteczny, bo Trump widzi konkretną liczbę, ale operacyjnie kruchy: państwa wciąż nie uzgodniły, co dokładnie można liczyć, kto zamknie luki w zdolnościach i jak wymusić realizację obietnic.

Cel, który zachęca do kreatywnej księgowości

Zobowiązanie, które Rutte przedstawia w Waszyngtonie, zostało przyjęte na szczycie NATO w Hadze: do 2035 r. sojusznicy mają dojść do 5% PKB na obronność i wydatki powiązane z obronnością. Konstrukcja dzieli się na 3,5% na podstawowe potrzeby wojskowe oraz 1,5% na szerszy koszyk obejmujący infrastrukturę, odporność cybernetyczną, przygotowanie cywilne i przemysł obronny (NATO, BBC). To właśnie drugi koszyk otwiera spór o księgowanie. Rządy mogą przemianować modernizację kolei, remont portu albo budżet zarządzania kryzysowego na wkład obronny, nie kupując przy tym ani jednej rakiety.

W ujęciu zbiorczym liczby Ruttego mają podstawę. Według jego wypowiedzi po spotkaniu ministrów obrony europejscy sojusznicy i Kanada zwiększyli w 2025 r. podstawowe inwestycje obronne realnie o ponad 90 mld USD (NATO). Wszystkie 32 państwa NATO przekroczyły już starszy próg 2% (Atlantic Council). Sam Rutte ostrzega jednak, że „same pieniądze nie zatrzymują rakiet ani czołgów”, a szczyt w Ankarze ma przynieść zdolności możliwe do użycia, nie tylko nowe linie budżetowe (NATO).

Hiszpania najczyściej pokazuje problem definicji. Madryt twierdzi, że może osiągnąć cele zdolnościowe przy wydatkach rzędu 2,1% PKB i chce wliczać do koszyka odporności wydatki na cyberbezpieczeństwo, telekomunikację oraz reagowanie kryzysowe (Index.hr). Według Brussels Times była jedynym sojusznikiem, który nie podpisał haskiego zobowiązania 5% (Brussels Times). Jeśli taka interpretacja się upowszechni, cel przestanie być wspólnym standardem wojskowym, a stanie się katalogiem krajowych preferencji księgowych.

Niemcy pokazują ten sam spór z przeciwnej strony. Berlin argumentuje, że jako logistyczny kręgosłup NATO może traktować drogi, mosty i porty jako realne inwestycje obronne. W niemieckim języku politycznym mieści się to w pojęciu „Gesamtverteidigung”, czyli obrony całego państwa i społeczeństwa (BMVg). Logika jest zrozumiała: wzmocnienia przesuwane na wschód jadą przez niemiecką infrastrukturę. Zarazem ułatwia ona politykę budżetową rządowi, który mierzy się z luką finansową 42 mld EUR i ostrzeżeniami audytorów przed marnotrawstwem w zamówieniach zbrojeniowych przy rosnących wydatkach (Tagesschau).

Luka zdolności ukryta za liczbami

Pośpiech Ruttego ma konkretne źródło. Stany Zjednoczone przeglądają rozmieszczenie swoich sił w Europie, a sekretarz generalny NATO przyznał, że Waszyngton koryguje wkład w NATO Force Model, czyli sojuszniczy plan określający, które państwa dostarczają konkretne jednostki i zasoby. Część luk mieliby wypełnić europejscy sojusznicy (NATO). Jeśli amerykańska obrona powietrzna, rozpoznanie, logistyka i systemy dowodzenia przesuną się w stronę Indo-Pacyfiku, Europa będzie musiała je zastąpić albo pogodzić się ze słabszym odstraszaniem na wschodniej granicy z Rosją.

Włochy odsłoniły inny wymiar podziału obciążeń. Gdy Rutte powiedział, że około 500 amerykańskich samolotów wyleciało z Włoch, by wesprzeć operacje przeciw Iranowi, minister obrony Guido Crosetto odparł, że Rzym zatwierdził wyłącznie loty techniczne i logistyczne, a nie misje bojowe. Zaproponował też, że może przedstawić parlamentowi informacje lot po locie (Open, Adnkronos). Opozycja zażądała wyjaśnień, czy włoskie terytorium zostało wykorzystane do uderzeń bez wiedzy parlamentu (Il Fatto Quotidiano). Sprawa nie została rozstrzygnięta, ale pokazuje lukę, której nie obejmuje żaden procent PKB: bazy, zgody na przelot i logistyka mogą wciągnąć państwo w amerykańską operację, zanim wyborcy zrozumieją, co się wydarzyło.

Bez kary za niewykonanie celu

Waszyngtońska misja Ruttego kupiła NATO czas, nie rozwiązała sporu. Sojusz nie ma mechanizmu karania państw, które nie osiągną celu 5%; to zobowiązanie ze szczytu, a nie traktatowy obowiązek z sankcją (Defence Priorities). Nie istnieje też uzgodniona, szczegółowa definicja wydatków kwalifikujących się do koszyka odporności 1,5%, więc każdy rząd może wpisywać tam drogi, porty, programy cybernetyczne albo budżety przygotowania cywilnego (NATO Association of Canada). Rutte może zarządzać relacją z Trumpem. Zamiana obietnic 32 państw w jednostki, zapasy i logistykę gotowe przed kryzysem to zadanie, którego sam sekretarz generalny nie udźwignie.