Sabotaż za $500

Za 500 do 7 000 dolarów można zlecić podpalenie pojazdu NATO, sfotografowanie wojskowego konwoju albo zbezczeszczenie ukraińskiego miejsca pamięci w państwie UE. Rekruter używa tymczasowego konta na Telegramie. Wykonawca nagrywa akcję jako dowód. Wynagrodzenie przychodzi w kryptowalucie. Konto znika (Cybernews).

Tak wygląda tani, transgraniczny rynek usług sabotażowych opisany przez działające w Polsce medium Vot Tak i potwierdzany fragmentami w sprawach karnych prowadzonych w kilku krajach. Łańcuch dowodzenia pozostaje niewidoczny. Na dole jest człowiek, którego można łatwo zastąpić.

Polski dowód

Najmocniejsze dowody na to, że ten mechanizm działa, pochodzą z Polski. 18-letni obywatel Ukrainy, identyfikowany jako Ilja K., usłyszał 47 zarzutów związanych z działalnością sabotażową między listopadem 2024 r. a sierpniem 2025 r. (WP, RMF24). Według ABW i Prokuratury Krajowej zlecane mu zadania miały obejmować m.in. profanowanie miejsc pamięci, aby podgrzewać napięcia polsko-ukraińskie, oraz przygotowanie lotu dronem nad kolumną prezydenta.

W tej sprawie ważniejsza od samej listy zarzutów jest technologia zlecenia. Polecenia przychodziły przez komunikator internetowy. Wykonawca odsyłał zdjęcia jako potwierdzenie wykonania zadania. Pieniądze miały trafiać w kryptowalutach, przez giełdy zarejestrowane w Rosji i Chinach. Oskarżony miał też werbować kolejne osoby do następnych zadań. To nie obraz wyszkolonego oficera wywiadu, lecz nastolatka pracującego za gotówkę w systemie, który od początku traktuje go jako element wymienny.

Agenci jednorazowi, wiele państw

Niemcy mają na takich ludzi własne określenie: Wegwerf-Agenten, czyli agenci jednorazowego użytku. To tani, lokalni wykonawcy angażowani do pojedynczych zadań: obserwacji trasy, sprawdzenia zabezpieczeń, przygotowania podpalenia. Niemieckie służby opisują powiązane z Rosją akty sabotażu, szpiegostwa i dezinformacji jako presję utrzymywaną poniżej progu otwartego ataku wojskowego (Zeit). W Stuttgarcie trzech domniemanych agentów jednorazowych oskarżono o rozpoznawanie tras transportowych pod kątem ataków bombowych z użyciem przesyłek (Tagesschau).

Holandia pokazała inną słabość, niewymagającą nawet człowieka po stronie rekrutera. Tamtejsze służby AIVD i MIVD oceniły, że rosyjscy hakerzy państwowi przejęli kamery IP przy trasach logistyki wojskowej, aby obserwować dostawy sprzętu obronnego dla Ukrainy (NL Times, Defensiebond). Domyślne hasła i nieaktualizowane oprogramowanie zamieniły cywilne urządzenia w infrastrukturę nadzoru. Bez Telegrama, bez kryptowalut, bez rekrutacji. Wystarczyły zaniedbane kamery.

Luka między granicami

Schemat widać ponad granicami. Ściganie wciąż zatrzymuje się na granicach państw. Jeden łańcuch sabotażowy może obejmować rekrutera korzystającego z konta Telegram założonego na indyjski numer telefonu, cel na Łotwie, płatności przez azjatyckie giełdy i równoległe śledztwo w Polsce albo Niemczech. Żadne państwo nie widzi wtedy całego obrazu.

Najostrzejsze instrumenty prawne pozostają w rękach rządów krajowych. Zgodnie z art. 4 ust. 2 Traktatu o UE bezpieczeństwo narodowe należy do wyłącznej odpowiedzialności państw członkowskich. Służby specjalne, zatrzymania i postępowania karne są więc krajowe. Bruksela może wywierać presję na platformy przez Akt o usługach cyfrowych, czyli unijne przepisy dla pośredników internetowych, koordynować policje przez Europol i ujednolicać wybrane elementy prawa karnego. Nie może jednak prowadzić kontrwywiadu ani ścigać sabotażu w całej Unii jak jedna prokuratura.

Specjalna komisja Parlamentu Europejskiego ds. Democracy Shield wskazała niedawno Rosję jako główne zagrożenie i wezwała do wzmocnienia narzędzi przeciw atakom hybrydowym, większej odpowiedzialności platform oraz uszczelnienia luk związanych z kryptowalutami (European Parliament). To jednak rekomendacje polityczne. Komisja parlamentarna nie prowadzi śledztw, nikogo nie zatrzymuje i nie wnosi aktów oskarżenia.

Osobnym punktem nacisku pozostaje Telegram. Francuscy sędziowie ponownie przesłuchiwali założyciela platformy Pawła Durowa w sprawie domniemanego współudziału w przestępczym wykorzystywaniu serwisu (Le Figaro). W Wielkiej Brytanii regulator Ofcom skontaktował się z Telegramem po tym, jak skazany podpalacz miał otrzymywać instrukcje z konta powiązanego z Rosją (Guardian). Telegram odpowiada, że współpraca zależy od prawidłowo złożonych wniosków sądowych. Ta odpowiedź dobrze pokazuje problem: egzekwowanie prawa nadal biegnie przez krajowe procedury.

Szersze śledztwo Vot Tak mówi o milionach wpisów związanych z sabotażem, rozpowszechnianych przez krótkotrwałe konta. Ta skala pochodzi jednak z pracy dziennikarskiej, nie z akt sądowych. Nie wiadomo, ile wpisów doprowadziło do realnych ataków, ile było oszustwami, a ile prowokacjami lub działaniami służb.

Udowodniono już natomiast coś innego: mechanizm rekrutacji działa, pieniądze przepływają, cele są realne. Atakujący znaleźli lukę między transgranicznym charakterem werbunku a krajowym charakterem ścigania. Jej zamknięcie bez sprowadzenia każdej dyskusji o platformach do sporu o masową inwigilację wymaga odpowiedzi zarówno od ministrów spraw wewnętrznych państw członkowskich, jak i od unijnych organów odpowiedzialnych za egzekwowanie Aktu o usługach cyfrowych. Na razie żadna z tych odpowiedzi nie padła.