Statek zatonął u Rumunii, przyczyna nieznana

W poniedziałek u rumuńskiego wybrzeża Morza Czarnego zapalił się i zatonął statek towarowy. Dwie osoby zginęły, a 11 uratowano (rumuńskie MSW). Prezydent Ukrainy twierdzi, że statek zatopiły rosyjskie drony. Rumunia przeprowadziła akcję ratunkową, ale nie podała, co wywołało pożar. Ta luka utrudnia ocenę, jakie działania mogą podjąć państwa europejskie.

Rumuńskie MSW podało, że Royad Mammadov znajdował się około 30 mil morskich na południe od Sfântu Gheorghe, wsi położonej u ujścia Dunaju do Morza Czarnego (rumuńskie MSW). Wrak leży poza rumuńskimi wodami terytorialnymi, w wyłącznej strefie ekonomicznej Rumunii. Statek miał tureckiego właściciela, ale pływał pod banderą Saint Kitts i Nevis (Al-Monitor/Reuters).

Dwie wersje tego samego pożaru

Wołodymyr Zełenski przedstawił konkretną wersję wydarzeń. Według niego dwa rosyjskie drony trafiły turecki statek cywilny przewożący kukurydzę. Zginął kapitan, a na pokładzie byli obywatele Azerbejdżanu i Indii (Digi24, AFP). Zełenski ocenił, że Rosja woli zatapiać cywilne jednostki, niż dopuścić do normalnej żeglugi, i zaapelował o nacisk na rzecz ochrony bezpieczeństwa żywnościowego.

Kijów ma wyraźny powód, by nagłaśniać tę sprawę. Jeśli rosyjskie drony zatapiają statki ze zbożem w pobliżu państwa należącego do UE i NATO, trudniej zbyć ukraiński apel o europejską pomoc w ochronie eksportu morskiego. Rosyjskie Ministerstwo Obrony poinformowało wprawdzie o uderzeniach w dwa statki towarowe tego samego dnia, ale nie wskazało, czy jednym z nich był Royad Mammadov (Reuters). Ten komunikat nie rozstrzyga, kto zaatakował statek.

Bukareszt podał znacznie mniej informacji. MSW opisało pożar, zatonięcie i akcję ratunkową. Rumuński Urząd Morski określił zdarzenie jako poważny incydent morski poza wodami terytorialnymi (AGERPRES). Żaden rumuński urzędnik nie wskazał drona, miejsca, z którego miałby wystartować, ani Rosji.

Na dziś wiadomo tyle: Kijów twierdzi, że Rosja zaatakowała statek w pobliżu Rumunii, ale publiczne komunikaty Rumunii nie ustalają przyczyny pożaru. Ukraińskie oskarżenie jest konkretne i poważne, lecz nie zostało dotąd potwierdzone.

Dlaczego samo położenie statku nie wciąga NATO do konfliktu

Zgodnie z Konwencją ONZ o prawie morza suwerenność państwa obejmuje morze terytorialne, sięgające do 12 mil morskich od brzegu (UNCLOS, część II). Statek zatonął daleko poza tą granicą. Traktat założycielski NATO przewiduje obronę zbiorową — zasadę, że napaść na jednego sojusznika jest napaścią na wszystkich — w przypadku zbrojnego ataku (Traktat Północnoatlantycki).

Samo miejsce zatonięcia nie czyni z tego zbrojnego ataku na Rumunię. Statek nie był rumuński, zatonął poza rumuńskimi wodami suwerennymi, a przyczyna pożaru pozostaje nieustalona. Rumunia przeprowadziła akcję ratunkową i nie wystąpiła publicznie o pomoc sojuszników.

Kto ponosi koszt braku pewności

Najbardziej bezpośrednie skutki dla Europy odczuwa żegluga. Dane śledzenia wskazują, że 18 września statek opuścił ukraiński port Izmail nad Dunajem z pełnym ładunkiem i skierował się do włoskiej Rawenny. Manifest ładunkowy nie potwierdził jednak, co przewoził (AFP). Tego samego dnia londyńscy ubezpieczyciele morscy rozszerzyli obszar wysokiego ryzyka na całe Morze Czarne poza wodami terytorialnymi państw nadbrzeżnych. W przypadku niektórych rejsów trwających tydzień oznaczało to dodatkowe setki tysięcy dolarów kosztów (Reuters).

Royad Mammadov zatonął w obrębie tej strefy. Armatorzy i czarterujący statki przewożące ukraińskie zboże do portów UE płacili za ubezpieczenie od ryzyka wojennego jeszcze przed rozpoczęciem tego rejsu. Żaden ubezpieczyciel nie powiązał nowej składki z zatonięciem, a żadnej trasy nie zamknięto.

Presja jest widoczna w stolicach państw regionu. Prezydent Bułgarii Iliana Jotowa powiedziała w poniedziałek, że duzi ubezpieczyciele mają trudności z ubezpieczaniem ładunków w regionie (bułgarska prezydencja). Zaapelowała do państw czarnomorskich o uzgodnienie wspólnych działań na rzecz bezpiecznej żeglugi.

Rumunia potwierdziła śmiertelne zatonięcie statku u swoich wybrzeży, ale jej publiczne komunikaty nie potwierdzają rosyjskiego ataku. Dla statków przepływających przez otwarte wody Morza Czarnego oznacza to znajomą sytuację: ubezpieczyciele już wyceniają zagrożenie jak ryzyko wojenne, a rząd państwa najbliższego wrakowi nie podał dotąd publicznie, co spowodowało pożar.