Sześć państw stawia weto budżetowi

W sporze o kolejny siedmioletni budżet UE liczba państw nie mówi wszystkiego. Niemcy, Austria, Dania, Finlandia, Holandia i Szwecja zażądały 27 sierpnia od Komisji Europejskiej cięcia „kilkuset miliardów euro” z proponowanego budżetu na lata 2028–2034, którego pułap miałby wynieść 2 bln EUR (Bundeskanzleramt). Sześć rządów w Unii liczącej dwadzieścia siedem państw wygląda jak mniejszość. Przy budżecie to jednak wystarczy, by zatrzymać cały proces: wieloletnie ramy finansowe wymagają jednomyślności w Radzie UE, czyli zgody wszystkich rządów państw członkowskich (EUR-Lex).

Komisja zaproponowała, by limit wydatków na lata 2028–2034, czyli wieloletnie ramy finansowe, wyniósł 1,26% dochodu narodowego brutto UE (European Commission). Z tej kwoty trzeba byłoby sfinansować pięciokrotny wzrost wydatków obronnych, spłatę długu zaciągniętego po pandemii, nowy fundusz konkurencyjności, dopłaty rolne oraz politykę spójności, czyli środki dla słabszych regionów i infrastruktury (ECFR). Państwa płacące netto do unijnej kasy twierdzą, że rachunek jest zbyt wysoki. Jak To Brief pisało w ubiegłym miesiącu, ten spór zdecyduje nie tylko o tabelach budżetowych, lecz także o rozwoju regionów, dochodach rolników i układzie sił między krajami finansującymi UE a tymi, które w dużej mierze korzystają z jej wydatków.

Dlaczego moment ma znaczenie

Przewodniczący Rady Europejskiej António Costa rozpoczął 25 sierpnia objazd unijnych stolic, by ustalić czerwone linie poszczególnych rządów przed przygotowaniem w październiku ram negocjacyjnych, czyli dokumentu przekładającego polityczne stanowiska na konkretne liczby (Euronews). Wspólne stanowisko sześciu państw pojawiło się zanim Costa zdążył zbudować impet wokół propozycji Komisji. Punkt startowy negocjacji został przesunięty.

W Wilnie Costa ostrzegł, że przywódcy powinni uzgodnić budżet do końca roku, inaczej po wygaśnięciu obecnych ram pojawi się ryzyko luk w finansowaniu dla rolników, firm i studentów (Yeni Şafak). Brak porozumienia nie oznacza automatycznego zamknięcia kasy: dotychczasowe limity wydatków zostałyby przedłużone. Tyle że bez nowych pieniędzy na obronność i konkurencyjność (European Parliament).

Każdy chce ciąć coś innego

Sześć państw zgadza się co do niższego pułapu wydatków. Dalej zaczynają się sprzeczności. Kanclerz Austrii Christian Stocker przekonuje, że płatnicy netto nie są „bankomatem UE”, ale jednocześnie chce ochronić austriacki rabat i dopłaty rolne (Bundeskanzleramt Österreich). Szwecja domaga się, by regularne wydatki utrzymać w okolicach 1% DNB, i broni rabatów wartych 8–11 mld SEK rocznie (Riksdagen). Finlandia chce niższego limitu, ale akceptuje wzrost wydatków obronnych i część nowych podatków na poziomie UE (Valtioneuvosto). Holandia żąda ostrzejszej selekcji wydatków, lecz krajowa arytmetyka koalicyjna utrudnia otwarte uderzenie w budżet rolny (NOS).

Hasło o cięciu kilkuset miliardów brzmi prosto. Trudniejsza jest lista programów, które miałyby stracić pieniądze. Tej listy koalicja oszczędnych jeszcze nie przedstawiła.

W co uderzyłyby cięcia

Wymiana jest bezpośrednia: jedni chcą niższej składki, drudzy ochrony wydatków na obronność, spójność i rolnictwo. Rumunia ma zatwierdzone 31,5 mld EUR wsparcia spójnościowego na transport, zieloną transformację i włączenie społeczne (European Commission). W praktyce chodzi o autostrady, wodociągi i miejsca pracy w regionach. Rumunia i Hiszpania ustawiają się więc po stronie „przyjaciół spójności”, czyli grupy broniącej tych przepływów (G4Media, El País).

Komisja próbowała ominąć ten konflikt przez nowe dochody własne UE, od opłat na granicy za emisje CO2 po wpłaty od firm. Według KE miałyby one przynosić 58,5 mld EUR rocznie i finansować nowe priorytety bez podnoszenia składek narodowych (European Commission). Tych pieniędzy Bruksela nie może jednak po prostu pobrać. Każde nowe źródło dochodów wymaga jednomyślnej zgody w Radzie UE oraz ratyfikacji przez wszystkie parlamenty krajowe, co daje stolicom i posłom drugie pole do blokowania decyzji (European Parliament). Część z sześciu państw już zgłasza zastrzeżenia: Holandia sprzeciwia się opłacie od firm, a Austria dopuszcza nowe dochody tylko wtedy, gdy nie zwiększą jej obciążenia (Officiele Bekendmakingen, Parlament Österreich).

Jednomyślność daje sześciu państwom realną dźwignię, ale zmusza je też do odsłonięcia własnych sprzeczności. Październikowe ramy negocjacyjne Costy pokażą, czy „kilkaset miliardów” oznacza konkretną listę cięć, czy tylko tańszy nagłówek.