Sześć państw chce ciąć budżet UE

Spór o budżet UE na lata 2028–2034 zaczyna się od jego skali: Niemcy, Niderlandy, Austria, Dania, Finlandia i Szwecja chcą usunąć z propozycji Komisji Europejskiej „kilkaset miliardów euro”. W liście z 28 września zażądały, by cięcia znalazły się w projekcie przygotowywanym obecnie przez Irlandię (Euronews, Irish Times). Nie wskazały programów do redukcji, a premier Finlandii już broni udziału swojego kraju w wydatkach na rolnictwo.

Adresatem listu jest premier Irlandii Micheál Martin. Irlandia przewodniczy obecnie negocjacjom budżetowym rządów państw UE; przewodnictwo zmienia się rotacyjnie. Oficjalnej kopii listu nie opublikowano, dlatego jego treść znamy z relacji mediów, które widziały dokument.

Żądanie ma szeroki zakres. Według Euronews sześć państw chce, by oszczędności znalazły się w każdym obszarze wydatków, a większe środki trafiły na obronność, konkurencyjność, innowacje i kontrolę migracji. Z doniesień wynika, że list nie określa ani dokładnej kwoty, ani programu, który należałoby ciąć. Nie wskazano ich również we wspólnym oświadczeniu tych samych państw z 27 sierpnia (rząd Niemiec).

Niższa kwota wyjściowa i prawo weta dla każdego

Irlandia wyznaczy pierwszą kwotę w negocjacjach. Kolejnym krokiem będzie zaktualizowany projekt ram negocjacyjnych, czyli dokument określający możliwą wielkość budżetu i podział środków. Przywódcy będą nad nim dyskutować podczas szczytu 15–16 października (Irish Times). Dublin już 22 września poprosił ministrów o wskazanie programów, które uważają za kluczowe (prezydencja Irlandii).

Przedmiotem sporu jest propozycja Komisji opiewająca na 1 763,1 mld EUR w ciągu siedmiu lat. Kwotę podano w cenach z 2025 r., czyli bez uwzględnienia przyszłej inflacji; obejmuje ona również spłatę zadłużenia UE zaciągniętego na odbudowę po pandemii (Parlament Europejski).

Każdy rząd może zablokować ostateczny budżet: wymagana jest jednomyślność, więc sprzeciw jednego z 27 państw wystarczy (EUR-Lex). To daje szóstce silną pozycję negocjacyjną. Rządy zależne od unijnych pieniędzy na rolnictwo i rozwój regionów mają jednak takie samo prawo, by odrzucić głębokie cięcia. Zgodę musi wyrazić również Parlament Europejski, który sam opowiada się za budżetem większym niż propozycja Komisji.

Najbardziej narażone na cięcia są wydatki na rolnictwo i regiony, choć list nie przesądza, że właśnie one zostaną ograniczone. Prawie połowę propozycji Komisji stanowi jeden fundusz obejmujący politykę spójności, czyli unijne wsparcie dla biedniejszych regionów, rolnictwo i rybołówstwo (Rada UE). Ministerstwo rozwoju szacuje, że przyznana Polsce pula przekroczy 123 mld EUR (polski rząd), co pomaga wyjaśnić, dlaczego Warszawa przygotowuje już czerwone linie (To Brief).

Finlandia broni swojej puli na rolnictwo

Część mediów nazwała list „ultimatum”, powołując się na anonimowego dyplomatę, nie na sam dokument. Premier Finlandii Petteri Orpo odrzucił to określenie. Zapewnił, że Finlandia nie domaga się cięć dopłat rolnych, a ochronę udziału kraju w tych wydatkach wskazał jako cel kluczowy (Yle).

Stanowisko Orpo trudno pogodzić z postulatem, by oszczędności objęły wszystkie obszary. Jeśli wydatki na rolnictwo, jeden z największych działów budżetu, zostaną wyłączone z cięć, oszczędności będą musiały pochodzić z programów, których sześć państw dotąd nie wskazało. Finlandia nie może jednak sama wyłączyć rolnictwa z negocjacji. Orpo publicznie zaznaczył już, o co jego rząd będzie zabiegał.

Przeciąganie rozmów niewiele daje szóstce. Jeśli do 1 stycznia 2028 r. nie zostanie uzgodniony nowy budżet, limity wydatków z ostatniego roku obecnego budżetu będą obowiązywać do czasu przyjęcia następcy (EUR-Lex). Pieniądze nadal będą płynąć, ale nowe programy obronne i na rzecz konkurencyjności, które popiera sama szóstka, będą musiały poczekać.

Sześć państw może obniżyć kwotę wyjściową Irlandii. Aby przeforsować niższy budżet przy 27 możliwych wetach i sprzeciwie Parlamentu Europejskiego, który chce wyższych wydatków, muszą wskazać partnerom, które programy ograniczyć i o ile.