Słowacji grozi dług 74% PKB

Od powrotu Roberta Ficy do władzy pod koniec 2023 r. Słowacja trzy razy ograniczała wydatki i podnosiła podatki. Niezależny nadzór fiskalny uznał jednak, że skala tych działań była zbyt mała. Ścieżka długu prowadzi dziś do poziomu, który małej gospodarce strefy euro, pozbawionej własnej waluty i możliwości dewaluacji, będzie coraz trudniej odwrócić.

Dług publiczny, czyli łączne zobowiązania państwa, ma wzrosnąć z obecnych 61,4% PKB do 74% w 2029 r., jeśli rząd nie podejmie kolejnych działań. Roczny deficyt, a więc różnica między wydatkami państwa a jego dochodami, od 2027 r. przekroczy 5% PKB, by dwa lata później dojść do 5,7% (Denník N, Aktuálně.cz). To wyraźnie powyżej unijnego progu referencyjnego 60% PKB, który reguły fiskalne UE traktują jako górną granicę stabilnych finansów publicznych (Komisja Europejska).

Prognozy pochodzą z Rady Odpowiedzialności Budżetowej, słowackiej niezależnej instytucji oceniającej trwałość finansów publicznych. Z tej samej analizy wynika, że cele samego rządu, zakładające deficyt w okolicach 4,1–4,2% PKB do 2028 r., są zbyt optymistyczne. Domknięcie luki wymagałoby dodatkowych działań o wartości około 1,2 mld EUR w 2027 r. i kolejnego 1,0 mld EUR w 2028 r.

Słowacja używa euro, więc nie może osłabić własnej waluty ani samodzielnie ustalać stóp procentowych. Politykę pieniężną dla całej strefy euro prowadzi EBC, nie rząd w Bratysławie (EBC). W praktyce zostają więc podatki i wydatki. Spór dotyczy tego, kto przyjmie koszt korekty: gospodarstwa domowe, pracownicy, emeryci czy inwestycje publiczne.

Pętla, której nie przerwały trzy pakiety

Każdy roczny deficyt powiększa dług. Im większy dług, tym wyższe koszty odsetkowe. Te koszty wracają w kolejnym budżecie jako obowiązkowy wydatek, przez co deficyt znów rośnie. Państwo pożycza więcej, płaci więcej za obsługę długu, a przestrzeń manewru się zawęża. Trzy rundy cięć wydatków i podwyżek podatków spowolniły ten mechanizm, ale go nie odwróciły (Denník N).

Każdy rok zwłoki przesuwa część budżetu z usług publicznych na spłatę długu, zostawiając mniej środków na zdrowie, edukację czy infrastrukturę. Wzrost gospodarczy nie daje łatwego wyjścia: analitycy szacują, że słowacki PKB zwiększy się w tym roku o około 0,8% (Startitup). To zbyt wolno, by gospodarka „wyrosła” z długu. Gdy PKB, czyli wartość dóbr i usług wytwarzanych w kraju, niemal stoi w miejscu, relacja długu do PKB rośnie nawet wtedy, gdy sam deficyt przestaje przyspieszać.

Kto zapłaci za kolejną rundę

Słowacja jest już objęta unijną procedurą nadmiernego deficytu, czyli formalnym mechanizmem nacisku na rządy, by sprowadziły deficyt poniżej 3% PKB (Komisja Europejska). Zreformowane reguły fiskalne dają państwom więcej czasu na stopniowe ograniczanie długu, ale wciąż wymagają wiarygodnego planu na kilka lat (Fondation Robert Schuman). Według scenariusza bazowego Rady Odpowiedzialności Budżetowej Słowacja takiego planu jeszcze nie ma.

W kolejnym pakiecie ważniejsza od samej kwoty będzie jego struktura. Dodatkowy ponad miliard euro konsolidacji można uzyskać przez wyższe podatki konsumpcyjne, które najmocniej uderzają w gospodarstwa o niższych dochodach. Można zamrozić płace w sektorze publicznym albo skorygować emerytury, obniżając siłę nabywczą seniorów. Można też ograniczyć inwestycje potrzebne gospodarce do przyszłego wzrostu. Każda ścieżka obciąża inną grupę. Żadna nie jest bezkosztowa. Rząd Ficy dotąd opierał się głównie na podwyżkach podatków. Pozostałe warianty są politycznie trudniejsze, bo bezpośrednio zmniejszają dochody albo pogarszają widoczne usługi publiczne.

Czeskie media opisują Słowację jako ostrzeżenie. Czeski dług publiczny wynosił w 2025 r. 44,3% PKB, wobec 61,4% na Słowacji, a deficyt 2,1% PKB wobec 4,5% (Aktuálně.cz). Różnica jest na tyle duża, by niepokoić Pragę, i na tyle bliska, by pokazywać, jak szybko w Europie Środkowej może pogorszyć się pozycja fiskalna państwa.

Problemem Słowacji nie jest panika rynkowa, lecz wiarygodność. Koszty finansowania nie wystrzeliły. Ale trzy rundy oszczędności zostały wchłonięte bez zmiany trajektorii długu, a każdy rok bez decyzji powiększa rachunek odsetkowy. Następny pakiet musi już jasno wskazać, kto płaci.